Mateusz Zabłocki

Mateusz Jerzy Zabłocki (ur. 16 sierpnia 1887 w Żurawicach, zm. 14 lub 17 października 1939 w Inowrocławiu) – polski duchowny katolicki, starszy kapelan Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski, działacz społeczny i polityczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się w rodzinie kupieckiej Zygmunta Zabłockiego i Heleny z d. Ostoi-Lnińskiej. Uczęszczał do gimnazjum w Trzemesznie i Inowrocławiu [dostęp 2014-01-06]. W czasach gimnazjalnych należał do tajnej organizacji młodzieżowej Towarzystwo Tomasza Zana. Egzamin maturalny zdał w 1909 w Gnieźnie, potem studiował w seminarium duchownym w Poznaniu i Gnieźnie. Po otrzymaniu w 1913 święceń kapłańskich, był wikariuszem w Mogilnie, Kamieńcu, Kruszwicy i Gnieźnie.

W grudniu 1918 był jednym z organizatorów powstania, kapelanem gnieźnieńskiej Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego, radykalny członek Rady Ludowej. Ksiądz Zabłocki odbierał przysięgi powstańczych oddziałów. Był kapelanem 3 pułku Ułanów Wielkopolskich i garnizonu gnieźnieńskiego. W powstaniu wielkopolskim, uczestniczył m.in. w walkach pod Szubinem i Łabiszynem. W pierwszych dniach powstania, z powodu braku oficerów-dowódców, dowodził oddziałem powstańczym pod Szubinem. Uprowadzony przez Niemców został skazany na śmierć, ostatecznie wymieniony za grupę niemieckich oficerów wziętych do niewoli przez powstańców. Powrócił do swego oddziału i dalej pełnił swe obowiązki kapelana i żołnierza.

Zostawszy proboszczem 15 Dywizji Piechoty oraz równocześnie kapelanem 61 pułku piechoty wielkopolskiej, wziął udział w wojnie 1920 roku. W czasie walk nad Berezyną 14 czerwca 1920, widząc cofające się pod naporem Armii Czerwonej kompanie I baonu 61 pp Wlkp., wybiegł 50 m przed linię walczących, pociągając za sobą żołnierzy do przeciwnatarcia. Swoją odwagą przyczynił się do uratowania kompanii przed okrążeniem, za co 30 czerwca 1921 został odznaczony krzyżem „Virtuti Militari” V klasy. Zweryfikowany w stopniu starszego kapelana rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 25. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymskokatolickiego.

W 1920 wrócił do Gniezna, gdzie w 1921 został proboszczem początkowo w parafii św. Wawrzyńca, a następnie św. Trójcy i dziekanem dekanatu gnieźnieńskiego oraz sędzią prosynodalnym. Wydawał „Wiadomości Parafialne”. Politycznie związany był z endecją, reprezentował ją w radzie miejskiej. We wrześniu 1939 po opuszczeniu miasta przez polskie władze objął dowództwo straży obywatelskiej i był komendantem obrony miasta przed wojskami niemieckimi. Polecił emisję zastępczych bonów pieniężnych, utworzył izbę chorych oraz sieć punktów PCK.

Tuż po wybuchu II wojny światowej na początku września wobec pozbawienia Gniezna ochrony ze strony Policji Państwowej ks. Zabłocki miał rztekomo stanąć na czele milicji obywatelskiej. Chcąc uniknąć zniszczeń bezcennych gnieźnieńskich zabytków kultury polskiej oraz ofiar w ludności cywilnej, w godzinach południowych 10 września wyjechał z kierowcą samochodem w kierunku Wrześni, aby z dowództwem zbliżających się jednostek niemieckich omówić oddanie Gniezna. Mimo że na samochodzie umieszczono białą flagę, na wysokości Żydowa Niemcy obrzucili go granatami. Ksiądz Zabłocki odniósł ciężką ranę lewego przedramienia. Umieszczono go w szpitalu w Gnieźnie, gdzie leczył go niemiecki lekarz Andersch. W szpitalu przesłuchiwali go gestapowcy, obchodząc się z nim bardzo brutalnie. Wprawdzie dr Andersch zabiegał o to, aby księdza zatrzymać w szpitalu pod pozorem złego stanu zdrowia, ale wysiłki te spełzły na niczym, gdyż w nocy z 12 na 13 października dziekan gnieźnieński został aresztowany i osadzony w więzieniu w Inowrocławiu. Za udział w powstaniu wielkopolskim i zorganizowanie oporu przeciwko wojskom hitlerowskim, księdza, wyrokiem sądu doraźnego (Sondergericht), dwukrotnie skazano na śmierć przez rozstrzelanie. Zginął z okrzykiem „Niech żyje Polska”. Wyrok został ogłoszony afiszami 14 października 1939. W 1945 ekshumowane zwłoki przeniesiono na cmentarz św. Piotra i Pawła w Gnieźnie.

Upamiętnienie Mateusz Zabłocki jest patronem jednej z gnieźnieńskich ulic, a w farze gnieźnieńskiej znajduje się tablica poświęcona jego osobie.

13 października 2003 w kościele farnym w Gnieźnie obyły się uroczystości związane z poświęceniem sztandaru Szkoły Podstawowej nr 2 i nadaniem jej imienia ks. mjr. Mateusza Zabłockiego.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 46 – 30 czerwca 1921 Krzyż Niepodległości – 18 października 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Złoty Krzyż Zasługi – 22 grudnia 1928M.P. z 1928 r. nr 296, poz. 727 „za wybitne zasługi, położone w powstaniu wielkopolskim”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921

Przypisy

Bibliografia

Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej, oprac. zbiorowe, Towarzystwo Miłośników Gniezna 2011.

Kategoria:Członkowie Naczelnej Rady Ludowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Duchowni katoliccy w polskich powstaniach Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Ludzie związani z Inowrocławiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 61 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu św. Piotra i Pawła w Gnieźnie Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie w Polsce 1939–1945 Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – ofiary represji Niemiec nazistowskich w Polsce 1939–1945 Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Starsi kapelani Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy nad Berezyną (1920) Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1939