Arbogóralek drzewny, góralek drzewny (Dendrohyrax arboreus) – gatunek ssaka z rodziny góralkowatych (Procaviidae).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1827 roku szkocki zoolog Andrew Smith, nadając mu nazwę Hyrax arboreus. Miejsce typowe to lasy Przylądka Dobrej Nadziei, Prowincja Przylądkowa Zachodnia, Południowa Afryka.
Granice taksonomiczne podgatunków są słabo zdefiniowane i wymagają dalszych badań. Rozpoznano siedem podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypD. a. adolfifriedericiProcavia (Dendrohyrax) adolfi-friedericiBrauer, 1913Las Bugoie, na północ od jeziora Kiwu, Demokratyczna Republika Konga.Okaz typowy pochodzi prawdopodobnie ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie.D. a. bettoniProcavia bettoniO. Thomas & Schwann, 1904Rogoro, na wschód od Kikuyu, w pobliżu Nairobi, Kenia.Młodociany samiec (sygnatura BMNH 1900.1.3.5) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany 24 czerwca 1899 roku przez Charlesa Bettona.D. a. braueriDendrohyrax arboreus braueriHahn, 1933„Elisabethville” (obecnie Lubumbashi) (), Demokratyczna Republika Konga.Płaska skóra, czaszka i niekompletny szkielet pozaczaszkowy dorosłego samca (sygnatura RMCA 4888) ze zbiorów Królewskiego Muzeum Afryki Środkowej; okaz zebrany w marcu 1919 roku.D. a. crawshayiProcavia (Dendrohyrax) crawshayiO. Thomas, 1900Zachodnie zbocze góry Kenia, na wysokości , Kenia.Samiec (sygnatura BMNH 1900.4.1.41) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany 7 września 1899 roku.D. a. ruwenzoriiProcavia (Dendrohyrax) ruwenzoriiO. Neumann, 1902Wschodnie Ruwenzori, na wysokości –, Uganda.Samica (sygnatura BMNH 1901.8.9.43) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany we wrześniu 1899 roku przez Harry’ego Johnstona.D. a. stuhlmanniProcavia stuhlmanniMatschie, 1892Bukoba, Jezioro Wiktorii, Tanzania.Trzy okazy (dwa samce i samica) zebrane przez Mehmeda Emina Paszę w grudniu 1890 roku i styczniu 1891 roku.
Etymologia Dendrohyrax: dendron ‘drzewo’; rodzaj Hyrax (góralek). arboreus: ‘nadrzewny, z drzewa’, od arbor, arboris ‘drzewo’. adolfifriederici: Adolf Friedrich Albrecht Heinrich Herzog zu Mecklenburg (1873–1969), niemiecki przyrodnik, kolekcjoner, odkrywca w tropikalnej Afryce w latach 1907–1911, gubernator Togolandu w latach 1912–1914. bettoni: Charles Steuart Betton (1869–1937), angielski inżynier, kolekcjoner. braueri: prof. dr August Bernhard Brauer (1863–1917), niemiecki zoolog, którego głównymi obszarami zainteresowań były herpetologia i ichtiologia. crawshayi: kpt. Richard Crawshay (1862–1958), brytyjski oficer, łowca na grubego zwierza w Nyasalandzie w 1895 roku, kolekcjoner z Ziemi Ognistej z 1904 roku. ruwenzorii: góry Ruwenzori, Demokratyczna Republika Konga/Uganda. stuhlmanni: dr Franz Ludwig Stuhlmann (1863–1928), niemiecki przyrodnik, kolekcjoner z Afryki Wschodniej w latach 1886–1900.
Zasięg występowania Arbogóralek drzewny występuje w zależności od podgatunku: D. arboreus arboreus – Południowa Afryka (Prowincja Przylądkowa Wschodnia i KwaZulu-Natal). D. arboreus adolfifriederici – wschodnia Demokratyczna Republika Konga, południowo-zachodnia Uganda, Rwanda i Burundi. D. arboreus bettoni – Kenia. D. arboreus braueri – północno-wschodnia Angola, południowa Demokratyczna Republika Konga i Zambia. D. arboreus crawshayi – środkowa Kenia. D. arboreus ruwenzorii – północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga (Ruwenzori). D. arboreus stuhlmanni – południowo-zachodnia Kenia, Tanzania, południowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga, Malawi i Mozambik.
Morfologia Długość ciała 32–60 cm; masa ciała 1,7–4,5 kg. Sierść brązowa dłuższa niż u innych góralków, białawy w okolicach gruczołu grzbietowego. Budową ciała przypomina inne góralkowate.
Ekologia Arbogóralek drzewny żyje w lasach na drzewach, do wysokości nawet 4500 m n.p.m., zazwyczaj samotnie. Pod wieczór i wczesnym rankiem wydaje serię głośnych krzyków. Bardzo źle porusza się po ziemi, jest jednak doskonałym wspinaczem. Ciąża trwa 7 miesięcy. Zwykle rodzi się jedno lub dwa młode w miocie.
W odróżnieniu od góralka skalnego góralek drzewny żeruje w nocy, dzień przesypia w koronach drzew. Żywi się liśćmi, pędami i pąkami, czasem też owadami.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC ( ‘najmniejszej troski’).
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Góralki Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1827 roku Kategoria:Taksony opisane przez Andrew Smitha