USS Archerfish (SS-311) – amerykański okręt podwodny typu Balao z okresu II wojny światowej. Nazwa okrętu pochodzi od ryb z gatunku archerfish. W pierwszych latach służby okręt znany był pod oznaczeniem USS "Archer-Fish". Okręt zasłynął z zatopienia w 1944 japońskiego lotniskowca „Shinano”.
Historia Położenie stępki pod USS "Archer-Fish" nastąpiło 22 stycznia 1943 w stoczni Portsmouth Navy Yard w stanie Main. Wodowanie miało miejsce 28 maja 1943, wejście do służby 4 września 1943. Po szkoleniu załogi na wodach Atlantyku okręt udał się przez Kanał Panamski do Pearl Harbor, gdzie 29 listopada 1943 wszedł w skład Floty Pacyfiku.
Pierwszy patrol bojowy (16 marca 1944 - 27 kwietnia 1944) Pierwszy patrol bojowy okrętu podwodnego USS Archerfish odbył się pod dowództwem G.W. Kehla w okresie od 23 grudnia 1943 roku do 15 lutego 1944 roku. Wyznaczonym rejonem działań były wody wokół północnej Formozy (Tajwanu), ograniczone szerokością geograficzną od 23N do 26N oraz długością od 130E do wybrzeży Chin. Okręt wypłynął z Pearl Harbor 23 grudnia 1943 roku, zatrzymał się w bazie Midway 27 grudnia w celu uzupełnienia paliwa oraz usunięcia uszkodzeń poszycia i pokładu, po czym tego samego dnia udał się w stronę wyznaczonego akwenu. Podczas rejsu załoga zmagała się z trudnymi warunkami pogodowymi oraz wykryła przeciek w uszczelce głównej indukcji w tylnej maszynowni, co ograniczało możliwości bezpiecznego zanurzenia.
W trakcie patrolu Archerfish nawiązał cztery kontakty z jednostkami nawodnymi kwalifikującymi się do ataku torpedowego i przeprowadził trzy ataki. Pierwszy atak nastąpił nocą 18 stycznia 1944 roku na podstawie wskazań radaru przy wzburzonym morzu i słabej widoczności. Wystrzelono cztery torpedy rufowe Mark 14-3A do niewidocznego celu, jednak wszystkie chybiły, przechodząc prawdopodobnie pod celem, którym okazana się jednostka eskortowa o małym zanurzeniu. Drugi atak miał miejsce nocą 22 stycznia 1944 roku na konwój składający się z czterech dużych i trzech małych okrętów. Z wyrzutni dziobowych wystrzelono cztery torpedy w kierunku dużego statku, po czym nastąpiła potężna eksplozja. Po ataku okręt został zmuszony do zanurzenia przez ostrzał i przeszedł kontratak eskorty, która zrzuciła 11 bomb głębinowych. Trzeci atak przeprowadzono 25 stycznia 1944 roku nocą tuż przy brzegach Formozy przeciwko jednostce handlowej z eskortą, jednak cztery wystrzelone dziobowe torpedy również chybiły cel z nieznanych przyczyn. Okręt opuścił rejon patrolowania 6 lutego 1944 roku i dopłynął do bazy Midway 15 lutego 1944 roku.
W oficjalnym raporcie z patrolu dowództwo przypisało okrętowi zatopienie w drugim ataku z 22 stycznia 1944 roku statku pasażersko-towarowego o tonażu od 8 000 do 10 000 ton. Jednakże powojenne analizy oraz badania przeprowadzone przez JANAC (Joint Army-Navy Assessment Committee), ujęte w adnotacjach do raportu, nie potwierdziły zatopienia ani uszkodzenia jakiejkolwiek japońskiej jednostki przez USS Archerfish w tym dniu ani podczas całego pierwszego patrolu.
Drugi patrol bojowy (23 grudnia 1943 - 15 lutego 1944) Drugi patrol bojowy amerykańskiego okrętu podwodnego USS Archerfish (SS-311) odbył się w okresie od 16 marca do 27 kwietnia 1944 roku pod dowództwem komandora porucznika G.W. Kehla. Przed rozpoczęciem tej misji okręt przeszedł czternastodniowy refit w bazie na wyspie Midway, trwający od 16 lutego do pierwszych dni marca 1944 roku. Podczas prac remontowych usunięto poważną usterkę z pierwszego patrolu, jaką był przeciek w kołnierzu kadłubowym głównej indukcji, wymieniając uszkodzoną gumową uszczelkę na nową z wkładką płócienną. Przegląd baterii akumulatorów wykazał jednak spadek ich pojemności – ogniwo numer 119 w przedniej baterii było całkowicie uszkodzone i musiało zostać odłączone, natomiast ogniwo numer 1 wykazywało znaczne spadki napięcia. Ponadto podczas ćwiczeń na morzu 5 marca doszło do silnego iskrzenia w silniku głównym numer 1, co wymusiło powrót do portu i wymianę wszystkich szczotek. Z powodu braku szarej farby maskującej w bazie Midway, okręt został w całości pomalowany na kolor czarny.
Archerfish wypłynął z Midway na swój drugi patrol 16 marca 1944 roku w eskorcie lotniczej, kierując się w stronę przydzielonego akwenu w rejonie wysp Palau. Dwa dni później, 18 marca, okręt przekroczył 180. południk, zmieniając datę. Podczas rejsu załoga prowadziła codzienne ćwiczenia z zakresu kontroli uszkodzeń, procedur ataku oraz manewrów zanurzania. W trakcie przelotu, 25 marca, okręt otrzymał specjalne rozkazy od dowódcy Sił Podwodnych Floty Pacyfiku (ComSubPac), nakazujące szybkie przemieszczenie się na zachód w rejon na północ od Palau z zachowaniem należytej odległości od stref zamkniętych. W tym samym czasie personel medyczny musiał wdrożyć leczenie u jednego z członków załogi z podejrzeniem zapalenia wyrostka robaczkowego. Trasa w rejon działań charakteryzowała się intensywną obecnością lotnictwa wroga; przykładowo 25 marca samolot przeciwnika zrzucił w pobliżu zanurzającego się okrętu ciężką bombę głębinową, której wstrząs doprowadził do wyskoczenia bezpiecznika w panelu zasilania silnika sterów rufowych.
Na wyznaczoną pozycję w rejonie Palau Archerfish przybył 30 marca 1944 roku, gdzie jego głównym zadaniem było ratownictwo zestrzelonych (lifeguard duty) załóg alianckich samolotów uczestniczących w zmasowanych uderzeniach na tamtejsze bazy japońskie. 1 kwietnia załoga obserwowała z peryskopu kłęby dymu nad wyspą Anguar, co było efektem udanych nalotów alianckich sił lotniczych i morskich. Obecność w pobliżu silnie ufortyfikowanych baz wroga wiązała się ze stałym zagrożeniem ze strony patrolowego lotnictwa przeciwnika. Okręt musiał wielokrotnie wykonywać natychmiastowe zanurzenia po wykryciu samolotów za pomocą radaru SD lub obserwacji wzrokowej. 3 kwietnia Archerfish został tymczasowo podporządkowany dowództwu operacyjnemu ComTaskGroup 71.
Podczas pobytu w rejonie działań okręt zmagał się z poważnymi usterkami mechanicznymi. 2 kwietnia uległ uszkodzeniu mechanizm sterowania zaworem zalewowym zbiornika negatywnego na skutek pęknięcia cięgna wewnątrz zbiornika. W efekcie zalewanie zbiornika było możliwe wyłącznie poprzez kolektor trymujący i trwało aż 8 minut, co wydłużyło czas osiągania dużych głębokości do około 5 minut i stwarzało ogromne niebezpieczeństwo w przypadku konieczności nagłej ucieczki przed lotnictwem. Ponadto w miarę zużywania paliwa pojawiły się problemy ze sterownością i właściwym zbalastowaniem okrętu w stanie maksymalnego obciążenia wodą i zapasami, co 19 kwietnia wymusiło przekształcenie zbiornika bezpieczeństwa w zbiornik zmienny. Kolejna awaria wydarzyła się 25 kwietnia, gdy zacięły się klapy odpowietrzające dziobowego zbiornika wypornościowego, uniemożliwiając zanurzenie przez 10 minut, dopóki mechanizm nie został uruchomiony ręcznie przy użyciu młotka.
Najważniejszym problemem drugiego patrolu był całkowity brak kontaktów z nawodnymi okrętami lub statkami handlowymi przeciwnika, które nadawałyby się do przeprowadzenia ataku torpedowego. Przez całe 16 dni pobytu w wyznaczonym sektorze załoga nie przeprowadziła ani jednego ataku torpedowego ani artyleryjskiego. Wszystkie wykrycia radarowe na urządzeniu SJ okazały się być zakłóceniami, niewielkimi chmurami deszczowymi lub kontaktami z własnymi jednostkami podwodnymi. Jedyny obiecujący kontakt wzrokowy z 9 kwietnia okazał się po podejściu jedynie dryfującym drewnianym rumowiskiem, które z daleka przypominało kiosk okrętu podwodnego. Wobec ciągłego zagrożenia ze strony patroli lotniczych okręt spędził w zanurzeniu łącznie aż 15 dni.
Intensywne manewrowanie na wysokich prędkościach w celu realizacji zadań specjalnych oraz zmiennych rozkazów doprowadziło do szybkiego wyczerpania zapasów paliwa. 8 kwietnia ComSubPac wydał rozkaz opuszczenia rejonu działań i powrotu do bazy Pearl Harbor z postojem na wyspie Johnston. W drodze powrotnej Archerfish zawinął na Johnston 23 kwietnia 1944 roku, gdzie pobrał 14 900 galonów paliwa oraz uzupełnił świeże zapasy. Przeprowadzono tam również próby pełnego rozładowania i ładowania baterii akumulatorów, uzyskując ich 100% pojemność. Tego samego dnia okręt wyruszył w dalszą drogę i 27 kwietnia 1944 roku bezpiecznie zacumował w bazie Pearl Harbor.
W oficjalnych podsumowaniach dowódca 201. Dywizjonu Okrętów Podwodnych oraz dowódca Sił Podwodnych Floty Pacyfiku, wiceadmirał C.A. Lockwood, podkreślili wzorowe morale i wysoki poziom wyszkolenia załogi, a także sprawność materiałową okrętu mimo braku sukcesów bojowych. Ze względu na brak jakichkolwiek zatopień lub uszkodzeń jednostek wroga, patrol ten został oficjalnie uznany za nieudany pod kątem przyznania odznaczenia bojowego (klasyfikacja „not successful for Combat Insignia Award”).Powojenne analizy historyczne oraz oficjalne podsumowania zawarte w raporcie wykazały, że całkowity brak celów dla Archerfisha był bezpośrednim skutkiem niezwykle skutecznych uderzeń lotniczych i morskich floty amerykańskiej na Palau pod koniec marca 1944 roku [W załączniku/poprawce do raportu (Third Endorsement, COMSUBPAC Patrol Report No. 411, z dnia 1 maja 1944 r.) dowódca sił podwodnych wiceadmirał Charles A. Lockwood napisał bezpośrednio: "The lack of targets was due in part to the subsequent lack of shipping to and from Palau after the strike." - "Archer-Fish przebywał w rejonie Palau pełniąc służbę ratowniczą podczas uderzenia na Palau. Brak celów wynikał częściowo z późniejszego braku ruchu statków do i z Palau po tym uderzeniu."]. Naloty te sparaliżowały japońskie linie komunikacyjne i doprowadziły do całkowitego zamarcia wrogiego ruchu morskiego w tym rejonie, co uniemożliwiło okrętowi nawiązanie jakiegokolwiek kontaktu bojowego z przeciwnikiem.
Trzeci patrol bojowy (28 maj 1944 - 15 lipca 1944) Trzeci patrol bojowy okrętu podwodnego USS Archerfish (SS-311) przebiegał w okresie od 9 czerwca do 9 lipca 1944 roku, przy czym cała misja licząc od wyjścia z portu do powrotu trwała od 28 maja do 15 lipca 1944 roku. Był to pierwszy patrol tego okrętu pod dowództwem nowego dowódcy, komandora podporucznika Williama H. Wrighta, który 18 maja 1944 roku zastąpił komandora porucznika G.W. Kehla. Okręt opuścił Pearl Harbor 28 maja w eskorcie ścigacza PC-569, przeprowadzając po drodze ćwiczenia z lotnictwem. Na początku czerwca zatrzymał się na krótko w bazie Midway w celu uzupełnienia paliwa oraz dokonania pilnych napraw parownika na okręcie-bazie Proteus. Po wyjściu z Midway 2 czerwca Archerfish skierował się na zachód w rejon wysp Bonin i Volcano, obejmujący wyspy Muko Jima, Chichi Jima, Haha Jima oraz Iwo Jima. Wyznaczona misja miała charakter wielozadaniowy: oprócz zwalczania japońskiej żeglugi morskiej, okręt został wyznaczony do pełnienia służby osłony ratowniczej (lifeguard duty) dla załóg amerykańskich samolotów pokładowych uczestniczących w zmasowanych nalotach na japońskie bazy oraz do prowadzenia rozpoznania wywiadowczego archipelagu.