Luboń – miasto w Polsce, położone w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, nad rzeką Wartą, w jej Poznańskim Przełomie. Stosunkowo duża liczba mieszkańców w porównaniu do niewielkiej powierzchni 13,51 km², na której rozciąga się miasto sprawia, że Luboń znajduje się na liście stu najgęściej zaludnionych miast w Polsce. Obecnie działa tu przemysł chemiczny – Luvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.
Miasto utworzono 13 listopada 1954 roku, w wyniku nadania gromadzie Luboń. (w skład której wchodziły Luboń, Żabikowo, Lasek) praw miejskich.
Uchwała Rady Miasta Luboń z dnia 16 marca 2023 r., w związku z decyzją Stolicy Apostolskiej, patronem miasta został ustanowiony bł. Edmund Bojanowski.
Demografia Według danych GUS z 2022 r., miasto liczyło 32 848 mieszkańców.
Położenie thumb|Położenie gminy miejskiej Luboń w powiecie poznańskim. Luboń wchodzi w skład aglomeracji poznańskiej, zajmuje obszar 13,51 km². Od północy miasto przylega bezpośrednio do Poznania, a od południa graniczy z Wielkopolskim Parkiem Narodowym. Przez Luboń przebiega autostrada A2, której jeden z węzłów (Poznań Luboń, dawniej nazywany Dębina) położony jest częściowo na terenie Lubonia, droga wojewódzka nr 430, zapewniająca połączenie z południowymi powiatami Wielkopolski, oraz linia kolejowa Poznań – Wrocław. Blisko granicy miasta przebiega również trasa E261 (Świecie – Poznań – Wrocław).
W latach 1954–1998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.
Według danych z roku 2002 Luboń ma obszar 13,52 km², w tym: użytki rolne: 48% użytki leśne: 5%
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 13,51 km². Miasto stanowi 0,71% powierzchni powiatu.
Warunki naturalne thumb|Warta przepływająca przez Luboń W mieście występują następujące wody powierzchniowe: Cieki wodne Warta Strumień Junikowski Żabinka Kotówka Sobieski
Zbiorniki wodne Kocie Doły Kocie Dołki
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1316 gdzie odnotowano ją pod staropolską, zlatynizowaną nazwą "de Lubome”, 1385 „Lubym”, 1386 „Lubom”, 1399 „in Lubome”, 1400 „Lubonia”, 1412 błędnie „Ludom”, 1420 „Luboń”, 1426 „Lubomye”, 1429 „Lubonie”, 1429 błędnie „Ludomy”, 1429 „Lubonya”,1452 „Lubomy, Lubomya”, 1465 „Lvbom”, 1478 „Liubom", 1500 „Lubon”, 1580 „Lubon”, 1622-1624 „Lubon cum praedio Wilda”, 1712 „Lubon”.
Według językoznawców dawna nazwa miejscowości pochodzi od nazwy osobowej „Lubom” z sufiksem „-je, jЬ, ja”. Forma ta uległa wpływowi nazw z wygłosowym –„-ń”, typu „Poznań” pod wpływem spółgłoskowych apelatywów żeńskich typu „toń, dłoń”. Od nazwy miejscowej wsi Luboń, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Lubońskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości. Wśród ludu używano także gwarowej odmiany „luboń, -na, -luboński”.
Po rozbiorach Polski Prusacy używali również zgermanizowanej nazwy „Luban” utworzonej od nazwy polskiej. Obok niemieckiej używano także nazwy polskiej. W 1884 i 1921 odnotowano polską nazwę „Luboń” oraz niemiecką „Luban”.
Historia
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Lubońskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później należała do miasta Poznania. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1426 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Wiry.
Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1316 i odnotował świadka Mikołaja z Lubonia. W latach 1385-1390 w dokumentach sądowych odnotowano Pomiana z Lubonia, męża Dobroszki, ojca Jakusza Pomiana i Jaranda. W 1385 wspomniany on został jako świadek. W 1386 Dasz ze Wścieklic (obecnie zaginiona miejscowość, w okolicy Głuszyny w powiecie poznańskim) miał mu zapłacić 60 grzywien tytułem poręki. W 1387 miał mu zapłacić 10 grzywien Piech z Gądek, który opuścił zamek (łac „fortalicium”) bez zgody Pomiana. W 1387 Pomian z Lubonia toczył proces z Bogusławą Piechową z Gądek, oskarżony o zagarnięcie konia w jej wsi. W 1387 otrzymał on w dzierżawę (łac „ad tenendum”) od Żyda pyzdrskiego Muszki oraz innej Żydówki część Gądek, którą Żydzi ci uzyskali w procesie od matki Grabiny z Gądek. Pomian oskarżony został przez Piechową z Gądek o napad na jej młyn zbożowy i wypędzenie młynarza. Na te zarzuty odpowiedział, że młyn ten posiadał w zastawie i przedstawił dokument starosty, iż w Gądkach ma w zastawie za 24 grzywny część, która niegdyś należała do Grabiny. W 1388 Pomian z Lubonia przegrał proces z Szabdajem Żydem poznańskim o 5 grzywien i jeden wiardunek wraz z odsetkami za 9 lat. Pomian miał w związku z tym wejść w załogę w Poznaniu, a jeśli tego nie uczyni, sąd orzeknie wzięcie jego dóbr w zastaw (łac. „impignoracio”). W 1388 żona Pomiana Dobroszka toczyła proces z niezidentyfikowaną wojewodziną o 50 grzywien. W 1388 Pomian z Lubonia toczył proces z Andrzejem z Palędzia o dwie grzywny; Andrzej zastawił mu jeden łan, ale nie chciał mu potem dawać z niego żadnych pożytków. W 1388 Pomian z Lubonia wraz z Wawrzyńcem i Stefanem ze Wścieklic toczyli proces z Dobiesławem Świekockim o zabicie brata Wścieklickich, który był sługą (łac. „famulus”) Pomiana. W 1389 Pomian z Lubonia przegrał proces sądowy z Tomisławem z Lubocześnicy o młyn w Lubocześnicy. W 1390 żona Pomiana Dobroszka wraz z Andrzejem Jaskółką toczyła proces z Żydem Szabdajem. W 1390 Pomian z Lubonia wraz z Jakuszem Górskim i jego dziećmi toczył proces z Żydem Szabdajem o 26 grzywien i o 5 grzywien wraz z odsetkami.
W latach 1401-1403 odnotowany został Dobrogost Luboński z Lubonia, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko. W 1401 wspomniany jako mąż Krzemki, pasierbicy Dobiesławy Bytkowskiej przy okazji uzyskania przez Krzemkę od Dobiesławy oprawy wiennej w Bytkowie. W 1401 Dobrogost toczył proces z siostrą Elżbietą mieszczką poznańską o 10 grzywien, jakie obiecał jej dać w posagu ojciec Dobrogosta, gdy wydawał ją za pierwszego męża. W 1402 Dobrogostowi Lubońskiemu Marcin Ceradzki miał postawić w sądzie kmiecia Króla, który miał Dobrogostowi zapłacić dwie grzywny i pokryć szkody płacąc w naturze - w rybach. W 1402 Dobrogost pełnił funkcję asesora sądu królewskiego w Poznaniu. W 1403 toczył proces z Krzywosądem ze Sławna i jego braćmi uzyskująć dziedzinę Bytkowo na czas życia Dobiesławy z Bytkowa i Osowa koło Szamotuł (obecnie to Osowo Stare); po jej śmierci dziedzina ta miała przypaść temu, kto będzie miał do niej prawo. W 1403 Dobrogost Luboński toczył proces z Wawrzyńcem kmieciem z Chlewisk o 8 sztuk bydła.
W latach 1404-1426 właścicielem we wsi był Jarand Lubomski z Lubonia syn Pomiana i Dobroszki, brat Jakusza Pomiana, herbu Pomian. W 1404 sąd orzekł, że nie ma on być pozywany z oprawy wiennej jego matki Dobroszki w Luboniu. W 1404 sąd orzekł, że jeśli Jan Czapurski zastanie syna Dobroszki w Luboniu, wówczas Dobroszka będzie wraz z nim odpowiadać Janowi o 10 grzywien. W 1406 bracia Jarand i Jakusz Lubomski i Jakusz toczyli proces z Piotraszem Czapurskim o dwie grzywny. W 1408 Jarand toczył proces z Adamem kmieciem z Zaborowa. W 1409 toczył kolejny proces z Zofią z Rzęgnowa dowodząc przy pomocy świadków, że jego dziad, ojciec i on sam posiadali Luboń ponad 30 lat, a Zofia nigdy nie zgłaszała swych pretensji do tych majętności. W 1415 Jarand Lubomski toczył proces z Beatą córką Jana Łódzkiego, za której ojca poręczył wraz z Mikołajem Chomęckim 12 grzywien i jeden wiardunek długów żydowskich. W 1416 Jarand Lubomski był asesorem sądu królewskiego w Poznaniu. W 1426 bracia Jarand i Jakusz Lubońscy herbu Pomian poświadczyli w wywodzie szlachectwa Mirosława Jaskółki. W latach 1426-1428 jako wdowa odnotowana została żona Jaranda Święchna.
W 1419 dzieci zmarłego Mikołaja Błociszewskiego toczyły proces z Jakubem z Wielkiego Młyna koło Poznania, który dowodzi, że Mikołaj Lubomski, który nosił też nazwisko Błociszewski, zabrał mu wóz, siekiery i naczynia. W 1420 szlachcic Andrzej i Maciej z Lubonia toczyli proces z Chemką z Dąbrówki Ludomskiej, który dowodził, że zmarły sędzia poznański Mikołaj z Błociszewa, ojciec Macieja i Andrzeja, „wziął ekwitacyję królewską” na 10 grzywien.
W latach 1423-1429 odnotowany został brat sędziego Mikołaja Jan z Lubonia Błociszewski. W 1423 tenże toczy proces z Jakuszem Lubońskim herbu Pomian, który dowodził, że nie wziął mu z łąki kopy siana. W latach 1426-1428 Jan Błociszewski toczył proces ze Święchną wdową po Jarandzie Lubońskim zarzucając mu ona, że zajął jej bezprawnie 100 grzywien wiana. W 1428 Jan Błociszewski toczył proces z Maciejem prawdopodobnie kmieciem z Bienkowa, któremu odmówił osądzenia swego młynarza Macieja z Lubonia. W W 1429 Jan Błociszewski sprzedał Mikołajowi Grabowskiemu swą połowę Lubonia za 150 grzywien. W 1429 Maciej ze Szczodrowa, Andrzej z Brodnicy i Jan niegdyś z Brodnicy zrzekli się prawa bliższości do połowy Lubonia, którą tenże Jan sprzedał za 300 grzywien Mikołajowi Grabowskiemu. W 1430 Maciej z Brodnicy sprzedał połowę Lubonia.
W latach 1426-1430 odnotowany został Mikołaj z Lubonia sołtys z Grabowa koło Wrześni, w powiecie pyzdrskim. W latach 1428-29 pełnił funkcję burgrabiego poznańskiego. W 1426 nabył od Jakusza Lubońskiego połowę Lubonia w zamian za sołectwo w Grabowie. W 1426 przedstawił dok tej transakcji sądowi, który uznał jego moc wieczystą, gdyż nikt nie zgłosił zastrzeżeń. W 1427 Mikołaj toczył proces z kmieciami z Żabikowa, którym zajął stado. W 1428 zeznał przed sądem, że jego poprzednicy podzielili dziedzinę Luboń z Janem Błociszewskim i jezioro pozostało wspólne dla ludzi obu stron, a podział ten trwał ponad 3 lata. W 1428 Mikołaj z Lubonia był jednym z poręczycieli za Wojciecha Suczkę, który był tenutariuszem miasta Środy w powiecie pyzderskim. W 1429 Nikel i Stanisław Słap z Dąbrówki w parafii Skórzewo, przysięgli, że nie ręczyli temuż Mikołajowi za odzyskanie od Bogusza Koszuckiego dokumentu w sprawie poręki za Wojciecha Suczkę; Bogusz twierdził, że poniósł 20 grzywien szkody, bo Mikołaj nie dokonał zapłaty. W 1429 Mikołaj z Lubonia toczył proces ze Stanisławem Rogalińskim o folwark w Grabianowie. W 1429 Mikołaj Luboński nabył połowę Lubonia od Jana Błociszewskiego. W 1429 dał Barbarze żonie Mikołaja Strosberga mieszczanina poznańskiego całą wieś Luboń otrzymując w zamian Rozdziałowo (obecnie to Rozdziały w powiecie kaliskim), majątek po matce Barbary, oraz 200 grzywien od Mikołaja Strosberga. W 1430 Mikołaj Luboński przedstawił w sądzie dokument nabycia połowy Lubonia od Macieja z Brodnicy za 300 grzywien oraz dokument nabycia połowy Lubonia za 150 grzywien, a sąd ziemski przyznał obu dokumentom moc wieczystą.
W średniowiecznych źródłach zachowały się także zapisy o niższych stanach w Luboniu. W 1418 Jan kmieć z Lubonia pozwany został przez swojego pana Jakusza Pomiana, że wlazł na jego wóz, „deptał” go i „kłuł go dłużycą”. W 1423 odnotowany został kmieć Świętek. W 1461 Marek z Lubonia, Mikołaj z Puszczykowa, Wawrzyniec z Puszczykowa i Stanisław młynarz luboński wspomniani zostali w dokumentach jako strona w procesie o zabójstwo Macieja ze Świerczewa przez Stanisława. W 1510 wspomniano, że kmiecie z Lubonia uprawiali 6 łanów opuszczonych w Świerczewie.