Wisława Maria Szymborska-Włodek (ur. 2 lipca 1923 w Prowencie, obecnie część KórnikaRozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1961 r. w sprawie zmiany granic miasta Kórnika w powiecie śremskim, województwie poznańskim ()., zm. 1 lutego 2012 w Krakowie) – polska poetka, eseistka, krytyczka, tłumaczka, felietonistka; laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1996), dama Orderu Orła Białego.
Od 1929 Wisława Szymborska mieszkała w Krakowie, gdzie debiutowała w 1945 na łamach „Dziennika Polskiego” wierszem Szukam słowa. W 1952 w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” wydała pierwszy tom poetycki Dlatego żyjemy, w tym samym roku została członkinią Związku Literatów Polskich. W latach 1953–1966 była kierowniczką działu poezji tygodnika „Życie Literackie”, następnie w latach 1967–1981 publikowała w nim felietony Lektury nadobowiązkowe, które pisała do 2002. W 1983 nawiązała współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”. Współzałożycielka Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989), członkini Polskiej Akademii Umiejętności (1995). Od 1988 była członkinią PEN Clubu, a od 2001 członkinią honorową Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury.
Życiorys Wisława Szymborska (imiona nadane na chrzcie: Maria Wisława Anna) urodziła się w Prowencie, czyli folwarku (obszarze dworskim, który wówczas stanowił odrębną jednostkę administracyjną pomiędzy Kórnikiem a Bninem) położonym na południe od zamku w Kórniku, nad Jeziorem Kórnickim w Poznańskiem. Była drugą córką Wincentego Szymborskiego, polityka narodowo-demokratycznego, byłego wiceprezydenta Rzeczypospolitej Zakopiańskiej oraz zarządcy dóbr hrabiego Władysława Zamoyskiego, i Anny Marii z domu Rottermund (1890–1960). Rodzice Szymborskiej przenieśli się w styczniu 1923 z Zakopanego do Kórnika, dokąd hrabia Zamoyski wysłał Szymborskiego w celu uporządkowania spraw finansowych jego tamtejszej posiadłości. Po śmierci hrabiego w 1924, rodzina Szymborskich zamieszkała w Toruniu, a od 1929 w Krakowie, w kupionej przy ul. Radziwiłłowskiej 29 kamienicy. Wisława Szymborska uczęszczała tam początkowo do Szkoły Powszechnej im. Józefy Joteyko przy ul. Podwale 6, a następnie od września 1935 do Gimnazjum Sióstr Urszulanek przy ul. Starowiślnej 3-5.
Po wybuchu II wojny światowej kontynuowała naukę na tajnych kompletach, w 1941 zdała maturę. Od roku 1943 zaczęła pracować jako urzędniczka na kolei, by uniknąć wywiezienia na roboty do Rzeszy. W tym też czasie po raz pierwszy wykonała ilustracje do książki (podręcznik języka angielskiego First Steps in English Jana Stanisławskiego) i zaczęła pisywać opowiadania oraz z rzadka – wiersze.
Od 1945 r. brała udział w życiu literackim Krakowa, do 1946 należała do grupy literackiej „Inaczej”. Według wspomnień poetki największe wrażenie wywarł na niej Czesław Miłosz. W tym samym roku podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, by następnie przenieść się na socjologię, którą przerwała studiować w roku akademickim 1947/48 ze względu na trudną sytuację materialną.
W 1953 r. sygnatariuszka Rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego popierającej skazanie na karę śmierci w sfingowanym procesie: Edwarda Chachlicę, Michała Kowalika i księdza Józefa Lelitę.
W 1957 r. Szymborska nawiązała kontakty z paryską „Kulturą” i Jerzym Giedroyciem. W 1964 r. znalazła się wśród sygnatariuszy sfałszowanego przez władze protestu potępiającego Radio Wolna Europa za nagłośnienie Listu 34Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Towarzysze nieudanej podróży.. W latach 1950–1966 była członkinią Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). W 1975 r. podpisała protestacyjny List 59, w którym czołowi polscy intelektualiści protestowali przeciwko zmianom w konstytucji, wprowadzającym zapis o kierowniczej roli PZPR i wiecznym sojuszu z ZSRR, a w styczniu 1978 podpisała deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych.
W pierwszych latach istnienia Studium Literacko-Artystycznego, odbywającego się na UJ, prowadziła na nim warsztaty poetyckie.
Od 1962 r. była członkinią Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, od 1998 członkinią honorową.
Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 r. wchodziła w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności. Została członkinią komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi w 2010 r.
Nałogowo paliła papierosy. W listopadzie 2011 Szymborska przeszła poważną operację. Zmarła 1 lutego 2012 w czasie snu w swoim mieszkaniu przy ulicy Piastowskiej w Krakowie. Przyczyną śmierci był rak płuc, tak jak w przypadku jej partnera Kornela Filipowicza 22 lata wcześniej. Informację o śmierci Szymborskiej przekazał jej sekretarz Michał Rusinek. Pogrzeb poetki odbył się 9 lutego 2012. Zgodnie z jej wolą urna z prochami została złożona w grobie rodzinnym na cmentarzu Rakowickim (kwatera GD-10-10). Pogrzeb miał charakter świecki.
Życie prywatne Szymborska była ateistką. Nie miała dzieci. W kwietniu 1948 wyszła za mąż za poetę Adama Włodka, zamieszkali w Domu Literatów przy ul. Krupniczej 22. Klimat środowiska miał inspirujący wpływ na twórczość poetki. Z mężem rozwiodła się w 1954 r. Od października 1967 r. była związana z pisarzem Kornelem Filipowiczem aż do jego śmierci w 1990 r. (nie łączyły ich jednak nigdy związek małżeński ani wspólne mieszkanie). Filipowicz cieszył się autorytetem i wychowywał młodych pisarzy. Para odbywała rejsy kajakowe, wakacje spędzała w Papierni i Olejnicy, zbierała grzyby czy łowiła ryby na Dunajcu, Skawie czy Rabie, w okolicach Nowego Sącza i Poznania.
Twórczość literacka thumb|Julia Hartwig, Wisława Szymborska i Anna Polony – jedno ze spotkań organizowanych przez Stowarzyszenie Pisarzy Polskich (Warszawa, 8 maja 1993) thumb|Irena Szymańska, Małgorzata Baranowska, Ryszard Matuszewski, Wisława Szymborska – Polski PEN-Club (Warszawa, wrzesień 1996) thumb|Wisława Szymborska z Adamem Zagajewskim, podczas wieczoru autorskiego (Kraków, 2005) thumb|Wisława Szymborska na targach książki Svět knihy (Praga, 2010) thumb|Wisława Szymborska otrzymuje Order Orła Białego z rąk prezydenta Bronisława Komorowskiego (Kraków, 17 stycznia 2011) thumb|Kamienica Szymborskich,ul. Radziwiłłowska 29 w Krakowie thumb|Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Radziwiłłowskiej 29 thumb|Kamienica Kraków ul. Królewska 82.Mieszkali w niej: Wisława Szymborska w latach 1963–1982 oraz Wojciech Jerzy Has w latach 1964–1972 thumb|Świecka ceremonia pogrzebowa Wisławy Szymborskiej na cmentarzu Rakowickim
Pierwsze wiersze opublikowała w krakowskim „Dzienniku Polskim”, następnie w „Walce” i „Pokoleniu”. W tych czasach Wisława Szymborska była związana ze środowiskiem akceptującym socjalistyczną rzeczywistość. W latach 1947–1948 była sekretarzem dwutygodnika oświatowego „Świetlica Krakowska” i – między innymi – zajmowała się ilustracjami do książek. W 1949 roku pierwszy tomik wierszy Szymborskiej pt. Wiersze (według innych źródeł Szycie sztandarów) nie został dopuszczony do druku. Cenzura PRL stwierdziła, iż „nie spełniał wymagań socjalistycznych”. Jej debiutem książkowym był wydany w roku 1952 tomik wierszy pt. Dlatego żyjemy. Szymborska została przyjęta do Związku Literatów Polskich. Była także członkinią Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W latach 1953–1981 wchodziła w skład zespołu redakcyjnego tygodnika „Życie Literackie”, gdzie od 1968 roku prowadziła stałą rubrykę „Lektury nadobowiązkowe”, które zostały później opublikowane także w formie książkowej. W latach 1981–1983 była członkinią redakcji krakowskiego miesięcznika „NaGłos”. Kiedy w latach osiemdziesiątych rozwiązane zostało krakowskie „Pismo”, swoje „Lektury nieobowiązkowe” publikowała we wrocławskim miesięczniku „Odra”. W tymże miesięczniku zamieściła też w 1991 roku wiersz „Kot w pustym mieszkaniu” napisany po śmierci swojego partnera Kornela Filipowicza.
Szymborska była nierozerwalnie związana z Krakowem i wielokrotnie podkreślała swoje przywiązanie do tego miasta. Orędownikiem poezji Szymborskiej w Niemczech był Karl Dedecius, tłumacz literatury polskiej. W twórczości Wisławy Szymborskiej ważne miejsce zajmują także limeryki, z tego względu zasiadała ona w Loży Limeryków, której prezesem jest jej sekretarz Michał Rusinek. Wisława Szymborska uznawana jest również za twórczynię i propagatorkę takich żartobliwych gatunków literackich, jak lepieje, moskaliki, odwódki i altruiki. Należy do najczęściej tłumaczonych polskich autorów. Jej książki zostały przetłumaczone na 42 języki.
23 września 2012 w radiowej Trójce zostały wyemitowane niepublikowane dotąd wiersze Szymborskiej.
Krytyka W okresie stalinizmu zaliczana do „pryszczatych”, grupy młodych pisarzy przełomu lat 40. i 50., entuzjastycznych propagatorów realizmu socjalistycznego, którzy za główne zadanie literatury przyjmowali wspieranie aparatu władzy we wprowadzaniu w polskim społeczeństwie ustroju socjalistycznego.
O Józefie Stalinie napisała wiersz pod tytułem Ten dzień. W późniejszych latach Szymborska stwierdziła, że żałuje jego napisania.
Jej podpis obok podpisów 52 innych członków krakowskiego koła Związku Literatów Polskich znalazł się pod rezolucją w sprawie procesu krakowskiego.
Twórczość Tomy poetyckie Dlatego żyjemy (1952) Pytania zadawane sobie (1954) Wołanie do Yeti (1957) Sól (1962) Sto pociech (1967) Wszelki wypadek (1972) Wielka liczba (1976) Ludzie na moście (1986) Koniec i początek (1993) Chwila (2002) – Finał Nagrody Literackiej Nike 2003 Dwukropek (2005) – Nominacja do Śląskiego Wawrzynu Literackiego 2006, Finał Nagrody Literackiej Nike 2006 Tutaj (2009) – Nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2010 Wystarczy (2012) Czarna piosenka (2014) – na podstawie maszynopisu
Zbiory poezji 101 wierszy, 1966 Wiersze wybrane, 1964 Poezje wybrane, 1967 Poezje: Poems (edycja dwujęzyczna polsko-angielska), 1989 Widok z ziarnkiem piasku, 1996 Sto wierszy – sto pociech, 1997 Miłość szczęśliwa i inne wiersze, 2007 Wiersze wybrane (Wydawnictwo A5 K. Krynicka, ), 2010 Milczenie roślin, 2011, 2012 (2. wyd.) Wiersze wszystkie (Znak) 2023
Inne Lektury nadobowiązkowe, 1973, razem sześć wydań – cykl felietonów Nowe lektury nadobowiązkowe. 1997-2002, Kraków, Wydawnictwo Literacie, 2002 – cykl felietonów Wszystkie lektury nadobowiązkowe, Kraków, Wydawnictwo Znak, 2015 Rymowanki dla dużych dzieci, Kraków, Wydawnictwo a5, 2003, – zbiór limeryków, moskalików i innych krótkich form poetyckich, a także kolaży autorki Błysk rewolwru, Warszawa, Agora, 2013, – zbiór utworów i rysunków z młodości, a także utworów niepoważnych z okresu późniejszego w tym limeryki, rajzefiberki (neologizm wprowadzony przez redaktorów książki), altruitki, lepieje wraz z podgatunkiem lepiej hotelowy (podobnie neologizm) i adoralia.
Listy: Karteczki własnego wyrobu: listy Wisławy Szymborskiej do Tadeusza Zakrzewskiego w Toruniu, Toruń, Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu, 2012, – pod redakcją Zefiryna Jędrzyńskiego. Listy. Najlepiej w życiu ma twój kot, Kraków, Wydawnictwo Znak, 2016, – korespondencja Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza. Jacyś złośliwi bogowie zakpili z nas okrutnie: korespondencja 1955-1996, Kraków, Wydawnictwo a5, 2018, – korespondencja Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta. Tak wygląda prawdziwa poetka, podciągnij się! Listy, Wydawnictwo Znak, 2019, – korespondencja Wisławy Szymborskiej i Joanny Kulmowej.
Ordery i odznaczenia Order Orła Białego (13 stycznia 2011) „w uznaniu znamienitych zasług dla kultury narodowej, za wybitne osiągnięcia w twórczości literackiej”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974) Złoty Krzyż Zasługi (19 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” – wymieniona jako Szymborska Wiesława c. Wincentego. Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (3 października 2005) Złoty Medal Honorowy za Zasługi dla Województwa Małopolskiego (2012, pośmiertnie) Medal ZAiKS-u (1996) Medal 90-lecia ZAiKS-u (2009)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Miasta Krakowa (1954)