Sergio Pitol Deméneghi (ur. 18 marca 1933 w Puebli, zm. 12 kwietnia 2018 w Xalapie) – meksykański prozaik, tłumacz i dyplomata. Laureat Nagrody Cervantesa z roku 2005.
Życiorys Sergio Pitol Deméneghi pochodzi z rodziny o włoskich korzeniach. Jego ojciec Ángel Pitol Sampieri i matka Cristina Deméneghi Buganza zmarli bardzo wcześnie. Babka Catalina Buganza i wuj Agustín Deméneghi wychowali go wraz z jego bratem Angelem, na plantacji trzciny cukrowej Potrero (Córdoba, stan Veracruz). Jako dziecko, od piątego do dwunastego roku życia, chorował na malarię. W czasie choroby babka czytała mu książki i w ten sposób rozbudziła jego zainteresowania literaturą. Po ustąpieniu choroby ukończył szkołę średnią w Córdobie (1945–1949). Studiował literaturę i prawo na Narodowym Autonomicznym Uniwersytecie Meksykańskim (1950–1955). Od wczesnej młodości wiele podróżował, zwiedził m.in. kraje Ameryki Płd., Kubę, Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Hiszpanię, Włochy, Polskę, Czechosłowację, ZSRR, Chiny. Często zostawał na dłużej w kraju, który odwiedzał, w celu poznania kultury i języka. W sumie za granicą spędził ok. 28 lat i napisał tam większość swoich utworówAutobiografia: odczytana z okazji przyznania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Veracruz. W 1960 rozpoczął pracę w Meksykańskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W 1968 roku jako attaché kulturalny przyjechał do Rumunii. Zaraz po przyjeździe do Bukaresztu zrezygnował ze stanowiska na znak protestu po masakrze w Tlatelolco. Później sprawował funkcję attaché kulturalnego w Polsce (1972–1975), we Francji (1976), na Węgrzech (1977). Przez sześć lat był ambasadorem w Czechosłowacji (1983–1988)Rafael Gutiérrez Giradot, „Poeta doctus: Sergio Pitol o la transgresión en los géneros literarios” w Sergio Pitol, El oscuro hermano gemelo: vida y obra, Editorial Norma, 2004, str. 19-54.
Był profesorem Uniwersytetu Veracruz, w Meksyku (od 1966), i Uniwersytetu Bristolskiego, w Wielkiej Brytanii (1971–1972). Pracował dla wielu wydawnictw: Wydawnictwo Uniwersytetu Veracruz, Novaro, Oasis, Anagrama, Tusquets, Seix Barral. Jest członkiem korespondentem Meksykańskiej Akademii Języka.
Został wyróżniony wieloma nagrodami literackimi. Był stypendystą Fundacji Guggenheima (1998).
Jest posiadaczem tytułu doctora honoris causa Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (od 1998) i Uniwersytetu Veracruz (od 2003). W 2005 Biblioteka Instytutu Cervantesa w Sofii otrzymała jego imię.
Jedna z jego powieści została zekranizowana: , Meksyk (1993), reż. Carlos Carrera.
Znajomość j. polskiego, włoskiego, rosyjskiego i angielskiego pozwoliła mu wykonać ponad sto przekładów z tych języków.
Związki z Polską Jest autorem bardzo związanym emocjonalnie z Polską i jej kulturą. Spędził w Polsce w sumie sześć lat (1963–1966 i 1972–1975). Kontaktował się z wieloma osobistościami kultury i tłumaczami, z czego zdaje relację w swoich utworachnp. w El arte de la fuga México, Era, 1996. Był pierwszym tłumaczem i propagatorem na j. hiszpański takich autorów polskich jak: Witold Gombrowicz, Bruno Schulz, Kazimierz Brandys, Jerzy Andrzejewski. W 1998 za wybitne zasługi w rozwijaniu polsko-meksykańskiej współpracy kulturalnej został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.
Twórczość Jest znany głównie jako autor opowiadań, ale szersze uznanie przyniosły mu powieści i eseje. Jego utwory charakteryzuje wyjątkowa umiejętność narracji łączącej wątki autobiograficzne, refleksje na temat literatury i sztuki oraz styl właściwy dziennikowi z podróży. Krzyżując gatunki i różne tradycje literackie, tworzy dzieła z pogranicza metaliteratury i fikcji, w których widać wpływy Borgesa i FaulkneraLiliana Tabákova, „Geografías literarias de Sergio Pitol”, Revista electrónica de estudios filológicos, Universidad de Sofía, No. 12 Diciembre 2006 oraz klimat prozy podróżniczej i przygodowej Verne’a i Dickensa. Często wykorzystuje także odniesienia do autorów, których przetłumaczyłLuis H. Aristizábal, „Las lecturas de Sergio Pitol”, w Piedepágina Revista de Libros, No. 9 Octubre 2006.
Twórczość Powieści El tañido de una flauta, México: Era, 1972/ Dźwięk fletu, Warszawa: Czytelnik, 1975 przeł. Kalina Wojciechowska Juegos florales, México: Siglo XXI, 1982 El desfile del amor, Barcelona: Anagrama, 1984 Domar a la divina garza, México: Era, 1989 Cuerpo presente, México: Era, 1990 La vida conyugal, México: Era, 1991 Tríptico del carnaval (zawiera El desfile del amor, Domar a la divina garza, La vida conyugal), Barcelona: Anagrama, 1999
Zbiory opowiadań Tiempo cercado, México: Edit. Estaciones, 1959 Vitorio Ferri cuenta un cuento, México: Estaciones, La Aventura y el Orden, 1959 Infierno de todos, Xalapa: Universidad veracruzana, 1964/Każdy ze swoim piekłem, Warszawa: Iskry, 1967; przeł. Zofia Szleyen, Kalina Wojciechowska Los climas, México: J. Mortiz, 1966 No hay tal lugar, México: Era, 1967 Infierno de todos, Barcelona: Seix Barral, 1971 Del encuentro nupcial, Barcelona: Tusquets, 1970/ Przedślubne spotkanie, Kraków: Wydaw. Literackie, 1974; przeł. Zofia Szleyen, Andrzej Sobol-Jurczykowski, (posł. Zofia Szleyen). Asimetría, Mexico: UNAM, 1980 Nocturno de Bujara, México, Siglo XXI, 1981 Cementerio de tordos, México, Oceano, 1982 Vals de Mefisto, Barcelona, Anagrama, 1984 El asedio del fuego, México: UNAM, 1984 Un largo viaje, México, UNAM, 1999 El oscuro hermano gemelo y otros relatos, México: Grupo Editorial Norma, 2004
Eseje Sergio Pitol, México: Empresas editoriales, 1966 De Jane Austen a Virginia Woolf, México: SepSetentas, 1975 La casa de la tribu, México: Fondo de Cultura Economica, 1989 El relato veneciano de Billie Upward, Caracas, Venezuela, Monte Avila, 1992 Iconografía. Juan Soriano: El perpetuo Rebelde, México: Era, 1993 Luis García Guerrero, Gob. del Edo. de Guanajuato, 1993 Olga Costa, IECG, La Rana, Artistas de Guanajuato, 1998 El arte de la fuga México, Era, 1996 Pasión por la trama, México, Era, 1998 El único argumento, México: Ediciones Multiarte, 1980 (zawiera 35 grafik w technice sitodruku autorstwa Juana Soriano) Soñar la realidad, Barcelona, Plaza and Janes, 1998 Una adicción a la novela inglesa, México, ISSSTE, 1999 Todo está en todas las cosas, México: LOM Ediciones, 2000 De la realidad a la literatura, México: ITESM, Ariel, 2002 El mago de Viena, Valencia: Pre-Textos, 2005 Trilogía de la memoria, (zawiera El arte de la fuga, El Viaje, El mago de Viena) Barcelona: Anagrama, 2007
Przekłady literackie z j. polskiego Andrzejewski,Jerzy Las puertas del paraíso, 1965, [Bramy raju] Brandys, Kazimierz Cartas a la senora Z, 1966, [Listy do pani Z] Madre de reyes, 1968, [Matka Królów] Rondó, Barcelona: Anagrama, 1991, [Rondo] Gombrowicz, Witold El diario argentino, Buenos Aires: Editorial Sudamericana, 1968 [fragmenty Dziennika dotyczące Argentyny, które wybrał i opracował Witold Gombrowicz] Cosmos, Barcelona: Seix Barral, 1969, [Kosmos] La virginidad, Barcelona: Tusquets, 1970 [zawiera opowiadania z tomu Bakakaj: Zbrodnia z premedytacją, Biesiada u hrabiny Kotłubaj, Dziewictwo] Transatlántico, Barcelona: Barral, 1971 (wspólnie z Kazimierzem Piekarcem) [Trans-Atlantyk] Bakakai,Barcelona: Barral Editores, 1974 Schulz, Bruno Las tiendas de canela, México: UNAM, Coordinacion de Humanidades, 1986, [Sklepy cynamonowe] Antologie Antologia del cuento polaco contemporaneo, Mexico: Era, 1967 Cuatro dramaturgos polacos, Mexico: UNAM, 1968
z j. angielskiego Austen,Jane Emma, Estella, Salvat, 1972 Conrad, Joseph El corazón de las tinieblas, México, UNAM, 1980 James, Henry Las bostonianas Barcelona: Seix Barral, 1971 Daisy Miller y los papeles de Aspern México, UNAM, 1984 Lo que Maisie sabia Barcelona: Seix Barral, 1971 La vuelta de tuerca Barcelona: Seix Barral, 1971 Washington Square Barcelona: Seix Barral, 1970 Firbank, Ronald En torno a las excentricidades del cardenal Pirelli, Barcelona: Anagrama, 1985 Madox Ford, Ford El buen soldado Barcelona: Planeta, 1973 Franco, Jean La cultura moderna en América latina, México: Joaquin Mortiz, 1971 Graves, Robert Adiós a todo eso Barcelona: Seix Barral, 1971 Lowry, Malcolm El volcan, el mezcal, los comisarios: Dos cartas, Barcelona: Tusquets, 1984
z j. węgierskiego Déry, Tibor El ajuste de cuentas y otros relatos, México: Era, 1968
z j. rosyjskiego Czechow, Anton Un drama de caza, Madrid: Alianza, 1985 Pliniak, Borys Caoba, México: UNAM, 1980 Relatos, México: Consejo Nacional para la Cultura y las Artes, 1997
z j. włoskiego Berto, Giuseppe El mal oscuro, Barcelona: Seix Barral, 1970 Bassani, Giorgio Detrás de la puerta, Barcelona: Seix Barral, 1969 Los anteojos de oro, Barcelona: Barral, 1972 Lida Montovani y otras historias de Ferrara, Barcelona: Barral, 1971 Malerba, Luigi Salto mortal, Barcelona, Seix Barral, 1970 Vittorini, Elio Las ciudades del mundo, Barcelona: Seix Barral, 1971
Nagrody i wyróżnienia 1957: Nagroda czasopisma Aventura y Misterio za opowiadanie Amelia Otero (Meksyk) 1973: Nagroda im. Rodolfo Goes Państwowego Instytutu Sztuk Pięktych (INBA) za El tañido de una flauta (Meksyk) 1974: Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (Polska) 1980: Nagroda La Palabra y el Hombre za Asimetría (Meksyk) 1981: Nagroda im. Xaviera Villaurrutii za Nocturno de Bujara (Meksyk) 1982: Nagroda Prozatorska Comala (Meksyk) 1983: Państwowa Nagroda w dziedzinie Literatury (Meksyk) 1984: Nagroda Herralde za powieść El desfile del amor (Hiszpania) 1987: Nagroda Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (Polska) 1997: Nagroda Mazatlán za El arte de la fuga(Meksyk) 1998: Tytuł doctora honoris causa Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku (Meksyk) 1999: Nagroda Juan Rulfo (Meksyk) 2000: Międzynarodowa Nagroda Bellunesi nel Mondo (Wenecja, Włochy) 2002: Państwowa Nagroda im. Francisco Xavier Clavijero (Meksyk) 2003: Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Veracruz (Meksyk) 2004: Medal im. José de Calasanz Uniwersytetu Veracruz (Meksyk) 2005: Nagroda Cervantesa (Hiszpania) 2006: Nagroda im. Rogera Caillois (Francja) 2008: Złoty Medal Państwowego Instytutu Sztuk Pięknych (INBA) (Meksyk)
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna biografia – Diccionario Bibliografico de escritores de México Strona autora na excentricaonline.com
Kategoria:Doktorzy honoris causa Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Laureaci Nagrody Cervantesa Kategoria:Meksykanie pochodzenia włoskiego Kategoria:Meksykańscy eseiści Kategoria:Meksykańscy prozaicy Kategoria:Meksykańscy tłumacze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Pisarze hiszpańskojęzyczni Kategoria:Prozaicy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2018