11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej

11 Karpacki pułk artylerii lekkiej (11 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i walki 11 pułk artylerii polowej (11 pap) sformowany został 1 października 1921 w garnizonie Stanisławów z połączenia III dywizjonu 5 pułku artylerii polowej stacjonującego wówczas w Kamionce Strumiłowej i II dywizjonu 12 pułku artylerii polowej stacjonującego w Gajach Wielkich koło Tarnopola. Dowództwo pułku zorganizowane zostało na bazie dowództwa XI Brygady Artylerii. Obydwa dywizjony brały udział w wojnie z Ukraińcami i bolszewikami. Po utworzeniu jednostki III/5 pap przemianowany został na I dywizjon, a II/12 pap – II dywizjon.

III dywizjon 5 Lwowskiego pułku artylerii polowej powstał w czerwcu 1919 (m.p. Kamionka Strumiłowska). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe bez jaszczy, 7 bateria miała austriackie polówki 80 mm (8 cm FK M.5), 8 bateria rosyjskie trzycalówki 76,2 mm, a 9 austriackie haubice 100 mm. W trakcie działań wojennych baterie były stopniowo przezbrajane w armaty francuskie 75 mm.

II dywizjon 12 Kresowego pułku artylerii polowej (m.p. Gaje Wielkie k. Tarnowa). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe wyposażone w armaty francuskie 75 mm. Przybył do Polski w lipcu 1919 r. wraz z 6 Dywizją „Błękitnej Armii” gen. Hallera. Oba dywizjony zapisały się chwalebnie w czasie działań wojennych 1920 r. III dywizjon zakończył swój szlak bojowy pod Chmielnikiem, a II dywizjon pod Zbarażem. We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi. Kawalerowie Virtuti Militari

left|35px|Order Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militarimjr Jan Antoni Filipowiczpor. Roman Kostorkiewicz nr 868plut. Władysław Kuftakpr. Ludwik Pachelogn. Ludwik Purchlaogn. Kasper Szalkpr. Antoni Świerzpor. Stanisław Jan Turekpor. dr Jan Wiluszkpr. Emil Wojnarowicz Ponadto 20 oficerów i 32 szeregowych został odznaczonych Krzyżem Walecznych. Wśród tych kawalerów był por. Jarosław Stachowski, odznaczony trzykrotnie.

Pułk w okresie pokoju thumb|200px|left|11 Dywizja Piechoty w 1938 thumb|Dywizjon współtworzył pułk (1921) thumb|Dywizjon współtworzył pułk (1921) thumb|Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznak pułkowych artylerii 10 kwietnia 1935; d-ca 11 pal ppłk Rudolf Jagielski pierwszy z prawej 11 pap zajmował koszary przy ulicy Bilińskiego oraz baraki przy ulicy Zosina Wola. W skład każdego z dywizjonów wchodziły trzy baterie, a każda z nich uzbrojona była w cztery 75 mm armaty. 3 grudnia 1921 przystąpiono do formowania III dywizjonu. Utworzono dowództwo dywizjonu, a I i II dywizjony wydzieliły ze swego składu po jednej baterii. Po przeprowadzonej reorganizacji pułk liczył trzy dywizjony po dwie baterie (2, 3, 5, 6, 7, i 8). W 1922 roku I dywizjon dyslokowany został do Kołomyi.

11 pap był organiczną jednostką artylerii 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Od 1929 roku pod względem kontroli stanu wyszkolenia oraz w czasie szkoły ognia podlegał także dowódcy 6 Grupy Artylerii we Lwowie.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 czerwca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Obodówką w roku 1920, w której wyróżniła się bohaterstwem 6 bateria.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120-18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 11 pap został przemianowany na 11 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

26 sierpnia 1935 Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom pułku przy ulicy Bilińskiego nazwę „Koszary im. Generała Józefa Bema”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 5..

Jedna z baterii pułku brała udział w akcji na Zaolziu. Ostatnią honorową baterią pułku była 5 bateria. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk art. Władysław GruińskiI zastępca dowódcy pułkuppłk art. Czesław Obtułowiczadiutantkpt. adm. (art.) Marian Bolesław Siewińskinaczelny lekarz medycynykpt. lek. Bohdan Paszkostarszy lekarz weterynariimjr lek. wet. Karol II Langoficer zwiadowczykpt. art. Tadeusz Bronisław BommerII zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz)mjr art. Kazimierz Władysław Lorenzoficer mobilizacyjnykpt. adm. (art.) Leonard Ferdynand Małaszyńskizastępca oficera mobilizacyjnegokpt. art. Jan Kwaśnicaoficer administracyjno-materiałowykpt. art. Jan Czesław Pietrzakoficer gospodarczypor. int. Euzebiusz Lucjan Gaszczonoficer żywnościowychor. Jan Nowaczykdowódca plutonu łącznościkpt. art. Karol Dukowicz

11 Karpacki pal w kampanii wrześniowej thumb|300px|Pułk walczył w składzie armii od 5 września 1939 right|310px W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w Armii „Karpaty”.

Mobilizacja 11 Karpacki pułk artylerii lekkiej został zmobilizowany w sposób mieszany. W ramach mobilizacji alarmowej w czasie A+30 została zmobilizowana w Kołomyi 1 bateria armat wraz z plutonem kolumny amunicyjnej dywizjonu. W ramach I rzutu mobilizacji powszechnej zarządzonej 30 sierpnia 1939 roku z pierwszym dniem obowiązywania 31 sierpnia podjęto mobilizację pozostałych pododdziałów pułku w terminie od 3 do 5 dnia jej trwania. Dodatkowo zmobilizowano dywizyjne: pluton parkowy uzbrojenia nr 602, kolumnę taborową nr 612 i warsztat taborowy nr 609 w terminie od 5 do 6 dnia. W II rzucie mobilizacji powszechnej sformowano baterię marszową 1/11 pal. W trakcie mobilizacji do pułku wcielono znaczną liczbę starszych rezerwistów, którzy odbywali służbę w okresie Wielkiej Wojny Światowej i wojny polsko-bolszewickiej, a także duży odsetek mniejszości narodowych. III dywizjon mobilizowany był w folwarku Wołczyniec koło Stanisławowa, a II dywizjon w pobliskich wsiach koło Stanisławowa. Pluton topograficzno-ogniowych w koszarach. Pododdziały pułku wyruszały z 4 jednostkami ognia, zamiast 6. Zabrakło pistoletów, była zbyt mała liczba rakiet sygnalizacyjnych i oświetlających. Nastąpił niedobór koni artyleryjskich, natomiast większość była typu taborowego, wozy i uprzęże z poboru były słabej jakości. Sukcesywnie zgodnie z harmonogramem pododdziały kończyły mobilizację. Jako pierwsze w dniu 2 września na stacji kolejowej koło Jezupola załadowano do transportów kolejowych w Stanisławowie rano dowództwo III/11 pal. Następnie w południe 7 baterię haubic, po południu 8 baterię haubic, a wieczorem 9 baterię haubic. Jako pierwsza odjechała na zachód ze Stanisławowa bateria 7/11 pal, a z Kołomyi 1 bateria armat i wkrótce 2 bateria armat. 3 września ze Stanisławowa odjechał II dywizjon armat, nocą 3/4 września dowództwo 11 pal, a 4 września z Kołomyi opóźniony transport z 3 baterią armat.

Działania bojowe 11 Karpackiego pal Transporty 11 Karpackiego pułku artylerii lekkiej przemieszczały się trasą Lwów, Przemyśl, Jarosław, Rzeszów, Tarnów do Bochni. Do miejsca przeznaczenia transporty zaczęły docierać z opóźnieniem z uwagi na zniszczenia infrastruktury kolejowej przez naloty lotnictwa niemieckiego. W nocy 2/3 września do Bochni dotarła 7/11 pal, w nocy 3/4 września dojechało dowództwo I/11 pal i dwie baterie tego dywizjonu 1/11 pal i 2/11 pal. Po wyładowaniu baterie niezwłocznie przydzielono do trzech przybyłych w tym samym czasie czołowych batalionów 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Z uwagi na groźbę podejścia wojsk niemieckich dowództwo Armii „Kraków” nakazało zająć obronę rejonu wyładowczego 11 KDP. 7/11 pal wraz z batalionem I/53 pułku piechoty zajęła rejon miejscowości Stradomka, 1/11 pal wraz z batalionem I/48 pułku piechoty w okolicy Pogwizdowa, a 2/11 pal wraz z II/49 pułku piechoty Wiśnicza Nowego. Z uwagi na zmianę podporządkowania 11 KDP na Armię "Karpaty" zmieniono jej rejon wyładowania i koncentracji na północ od Jasła nad rzeką Wisłoką. Dowódca 11 KDP płk dypl. Bronisław Prugar-Ketling, próbował bezskutecznie interweniować w sztabie Armii „Kraków” w sprawie zwrotu tych oddziałów do macierzystej dywizji. Jednak wszystkie trzy baterie z batalionami piechoty zostały podporządkowane Grupie Operacyjnej "Boruta".

Działania bojowe 7/11 pal, I/11 pal (baterie 1 i 2) W dniu 5 września baterie wraz z batalionami piechoty zajmowały stanowiska na południowych przedpolach Bochni. Z uwagi na zagrożenie szosy do Tarnowa nocą 5/6 września rozkazem gen. bryg. Mieczysława Boruty-Spiechowicza zgrupowanie z 11 KDP przesunięto w kierunku Brzeska. Przed wycofaniem się 7 bateria haubic nawiązała kontakt ogniowy z oddziałami niemieckimi ze stanowisk ogniowych w rejonie miejscowości Gdów. Po uzyskaniu zgody z Armii „Kraków” na powrót pododdziałów 11 KDP do składu dywizji, rozkaz o tym dotarł do dowództwa I dywizjonu i 7 baterii 6 września. Pododdziały te po intensywnym marszu dołączyły do pułku w rejonie miejscowości Barycz. 6 września 2 bateria armat dotarła w okolice Brzeska, tam w celu osłony odwrotu pododdziałów piechoty pozostawiono jeden z działonów. Po upływie określonego czasu działon dotarł do Żabna 7 września, gdzie nazajutrz stoczył walkę z piechotą niemiecką wspartą czołgami niszcząc jeden z nich. Następnie po odwrocie przez Leżajsk i Biłgoraj pod Aleksandrowem dołączył do macierzystej 2 baterii. 1 bateria armat przez Brzesko wycofała się do Wiśnicza. Następnie 1 i 2 baterie wycofywały się oddzielnie w kierunku Tarnowa, potem w kierunku Rzeszowa. 1/11 pal następnie poprzez Kolbuszową udała się na przeprawę przez San w Ulanowie. 2/11 pal pomaszerowała do Jarosławia weszła w skład załogi tego miasta. 11 września na postoju w Hucie Deręgowskiej 1/11 pal podporządkowała się dowództwu 6 DP. Wraz z I/6 pal 12 i 13 września 1/11 pal maszerowała przez Janów Lubelski, Frampol i Biłgoraj do miejscowości Sól. Po sforsowaniu Sanu pod Jarosławiem przez oddziały niemieckie, 2/11 pal wyruszyła również trasą przez Ulanów, Janów, Frampol i Biłgoraj. 14 września baterię 1/11 pal włączono w skład dywizjonu I/6 pułku artylerii lekkiej, również 2/11 pal podporządkowała się 6 DP. Nocą 14/15 września baterie osiągnęły miejscowość Aleksandrów. 15 września wyruszyły do Cieszanowa, po drodze piechota natknęła się na niemiecką 28. DP, 1/11 pal zajęła stanowiska ogniowe i wsparła bezskuteczne natarcie na wzg. 236,8 na zachód od wsi Podsośnina. Przed wieczorem odpierała dwa niemieckie kontrataki. W nocy 15/16 września wycofała się na północny brzeg Tanwi. 16 września przez cały dzień baterie 1 i 2 prowadziły pojedynek z artylerią niemiecką, a także na żądanie piechoty udzielały wsparcia w odpieraniu ataków niemieckiej piechoty na pozycje 6 Dywizji Piechoty. 17 września 1/11 pal zajęła stanowiska ogniowe w rejonie Majdan Niepryski-Długi Kąt i wspierała obronę piechoty zajmującej stanowiska na linii Józefów-Pardysówka. Bateria 2/11 pal zajmowała stanowiska ogniowe w pobliżu Ulowa przez cały dzień zwalczała niemiecką piechotę, broń pancerną i artylerię. W wyniku walk poniosła wysokie straty osobowe w poległych i rannych oraz w sprzęcie. W godzinach nocnych w jej stanowiska uderzyła artyleria niemiecka ześrodkowaniem ognia i po długiej nawale artyleryjskiej 2 bateria przestała istnieć. W godzinach nocnych bateria 1/11 pal wykonała marsz wraz z 12 pp jako straż przednia 6 DP przez Majdan Sopocki, Skwarki do lasu Susiec, który osiągnęła przed południem 18 września. Bateria w godzinach popołudniowych wspierała natarcie piechoty na wieś Paary, Narol i wzg. 301. Po odbiciu wszystkich punktów terenowych niemiecka artyleria zniszczyła punkt obserwacyjny 1 baterii, wśród poległych był oficer zwiadowczy ppor. rez. Aftarczuk. 19 września i noc 19/20 września bateria wraz z oddziałami 6 DP maszerowała przez Werechratę do Brusna Starego. Wobec całkowitego otoczenia dywizji i braku amunicji do broni maszynowej i artyleryjskiej o godz.16 dnia 20 września bateria wraz z resztą wojsk skapitulowała.

Działania bojowe sił głównych 11 pal Od Wisłoki do Sanu