4 Brygada Ochrony Pogranicza – zlikwidowana brygada w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniąca służbę graniczną na granicy morskiej i granicy polsko-radzieckiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne 4 Brygada Ochrony Pogranicza JW 5034 (Zarządzenie SzSG Nr 0153/Org. z 21 września 1946) została sformowana w 1948 na bazie 12 Gdańskiego Oddziału WOP, na podstawie rozkazu MON nr 055/org. z 20 marca 1948. Brygada posiadała trzy bataliony, a stan etatowy wynosił 1428 żołnierzy i 12 pracowników cywilnych. Podporządkowana została Głównemu Inspektoratowi Ochrony Pogranicza. Zaopatrzenie nadal realizowane było przez kwatermistrzostwo okręgu wojskowego.

Sztab brygady stacjonował w Gdańsku ul. Niedziałkowskiego 11.

Zgodnie z rozkazem organizacyjnym nr 036 z 6 kwietnia 1948 szefa Departamentu WOP Gdański 12 Oddział WOP przemianowano na 4 Brygadę WOP, a występujące w jego organizacji pododdziały otrzymały nazwy Samodzielnych Batalionów Ochrony Pogranicza (SBOP): – 19 Komenda Odcinka WOP – 2 SBOP (5 strażnic), – 20 Komenda Odcinka WOP – 8 SBOP (6 strażnic), – 21 Komenda Odcinka WOP – 10 SBOP (5 strażnic).

Rozkazem Ministra Obrony Narodowej nr 205/Org. z 4 grudnia 1948, z dniem 1 stycznia 1949 Wojska Ochrony Pogranicza podporządkowano Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Zaopatrzenie brygady przejęła Komenda Wojewódzka MO.

Celem usprawnienia służby przy kontroli morskiego ruchu rybackiego w brygadzie WOP w Gdańsku wprowadzono w 1949 etatowe Placówki Kontroli Ruchu Rybackiego (PKRR) o dwóch kategoriach „A” (1+15 żołnierzy) i kategorii „B” (1+7 żołnierzy). Rozwiązanie to znacznie wzmocniło ochronę granicy morskiej w sferze rybołówstwa. Jednak pomimo wprowadzenia tych rozwiązań miały miejsce w tym czasie nielegalne przekroczenia na granicy morskiej. M. in. w sierpniu 1949 kutrem „Wła - 18” uciekła z Polski jego załoga, a w październiku nieznani osobnicy uprowadzili do Szwecji również z portu we Władysławowie kuter „Wła - 49”. Przypadki te zadecydowały o powołaniu w portach Hel i Władysławowo oddzielnych placówek WOP – MGPK

Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji, 1 stycznia 1950 powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza”.

Na przełomie lat 1950–1951 w składzie brygady WOP w Gdańsku zorganizowano dwa dywizjony jednostek pływających – patrolowców w Gdyni i dozorowców w Gdańsku Nowym Porcie.

Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji od 1 stycznia 1951 powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza”. W tym samym dniu weszła w życie nowa numeracja batalionów i brygad Wojsk Ochrony Pogranicza i na bazie 4 Brygady Ochrony Pogranicza powstała 16 Brygada Wosk Ochrony Poggranicza.

Sztandar brygady Aktu wręczenia sztandaru dokonano w Lęborku 27 czerwca 1948. W uroczystości wziął udział gen. bryg. W. Szlejer, wojewoda gdański Stanisław Zrałek, główny inspektor Ochrony Pogranicza płk Roman Garbowski, przewodniczący WRN w Gdańsku Antoni Duda-Dziewierz i starosta powiatu lęborskiego Tadeusz Trapszo.

Na lewej stronie płata sztandaru w lewym górnym rogu ułożone są w szachownicę herby Gdańska i Gdyni, w prawym górnym rogu - herb Sopotu, w lewym dolnym rogu – herb Wejherowa, a w prawym dolnym ułożono w szachownicę herby Elbląga i Lęborka. W drzewce wbito 19 gwoździ.

Ochrona granicy Główny wysiłek w ochronie granicy morskiej ukierunkowano na obserwację. Zorganizowano sieć otwartych i zamaskowanych punktów obserwacyjnych. Nawiązano współ­pracę z punktami obserwacyjnymi Marynarki Wojennej, a w strażnicach nadmorskich wprowadzono patrol pogotowia. W nocy stosowano podsłuchy, patrole i zasadzki. W portach i przystaniach rybackich zorganizowano stałe posterunki do kontroli ruchu rybackiego. W głąb strefy nadgranicznej wysyłano 2 – 3 razy w tygodniu patrole żołnierzy WOP.

Struktura organizacyjna Organizacja 4 Brygady OP w 1948 Dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 2 – Lębork Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 8 – Sopot Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 10 – Sztutowo Flotylla ścigaczy WOP – Gdańsk Westerplatte.

Etat brygady przewidywał: 3 bataliony, 1428 wojskowych i 12 pracowników cywilnych.

Na terenie odpowiedzialności brygady funkcjonowało trzy GPK: Graniczna Placówka Kontrolna nr 21 „Gdynia” (morska) Graniczna Placówka Kontrolna nr 22 „Gdańsk” (morska) Graniczna Placówka Kontrolna nr 23 „Gdańsk-Wrzeszcz” (lotniskowa).

Organizacja 4 Brygady OP w końcu 1949 dowództwo i sztab Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 2 – Lębork Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 8 – Sopot Samodzielny batalion ochrony pogranicza nr 10 – Elbląg 2 Samodzielne Bataliony Kontroli Granicznej (SBKG) 15 strażnic WOP 2 Morskie Graniczne Punkty Kontrolne (MGPK) 22 Placówki Kontroli Ruchu Rybackiego (PKRR).

Sąsiednie brygady OP 12 Brygada Ochrony Pogranicza ⇔ 7 Brygada Ochrony Pogranicza – 24.04.1948–31.12.1950

Dowódcy brygady ppłk Józef Hajdukiewicz ppłk Władysław Bąk.

Przekształcenia 4 Oddział Morski Ochrony Pogranicza → 12 Gdański Oddział WOP → 4 Brygada Ochrony Pogranicza → 16 Brygada WOP → 16 Kaszubska Brygada WOP → Kaszubska Brygada WOP → Morski i Mazursko Warmiński Oddział SG

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:WOP w Gdańsku Kategoria:Brygady Ochrony Pogranicza (WOP) Kategoria:Brygady WOP rozmieszczone na granicy morskiej Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1948 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1950