mały|Mapa powiatu Powiat moniecki – powiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Mońki.
W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Goniądz, Knyszyn, Mońki gminy wiejskie: Jasionówka, Jaświły, Krypno, Trzcianne miasta: Goniądz, Knyszyn, Mońki
Mieszka tu około 42 tysiące osób, czyli ok. 3,6% ludności województwa podlaskiego.
Teren powiatu odznacza się wieloma walorami przyrodniczymi i historycznymi. Ze względu na położenie geograficzne i warunki społeczno-gospodarcze posiada duże możliwości rozwoju rolnictwa i turystyki.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 40 412 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 40 251 osób.
Położenie Powiat moniecki leży na Nizinie Północnopodlaskiej, głównie na terenach Wysoczyzny Białostockiej i Kotliny Biebrzańskiej. Jego granice częściowo wyznaczają rzeki Lega, Biebrza i Narew.
Historia
Obszar powiatu w pewnej mierze wchodził w skład staropolskiego powiatu goniądzkiego w ramach ziemi bielskiej (uwzględniając wcześniejsze, dynamiczne zmiany przynależności państwowej). Północno-zachodnia granica powiatu w znacznej mierze pokrywa się z analogiczną granicą dawnego obwodu białostockiego w ramach carskiej Rosji. Następnie obszar powiatu w okresie międzywojennym wchodził w większości w skład ówczesnego powiatu białostockiego w województwie białostockim. W okresie II wojny światowej znaczna część dzisiejszego powiatu została włączona do sowieckiego rejonu monieckiego (następnie przemianowanego na knyszyński).
Powiat moniecki został utworzony 1 kwietnia 1954 roku w województwie białostockim z obszarów wydzielonych z powiatu białostockiego. W chwili utworzenia składał się on z 2 miast i 5 gmin:
miasta Goniądz i Knyszyn gminy Goniądz, Jaświły, Krypno, Trzcianne i Kalinówka
Powiat został zlikwidowany wraz z reformą administracyjną w 1975 roku, a ponownie powołany do życia został w 1998. Nowy powiat w znacznej mierze pokrywa się z poprzednią jednostką administracyjną, lecz ich granice nie są tożsame.
Turystyka Najważniejszym walorem turystycznym powiatu jest Biebrzański Park Narodowy. Związane są z nim liczne szlaki turystyczne, między innymi kajakowe.
W pobliżu miejscowości Osowiec-Twierdza znajduje się Twierdza Osowiec, zespół XIX-wiecznych carskich fortyfikacji. Obecnie jest ona częściowo odnowiona i dostępna do zwiedzania. Do rejestru zabytków wpisane są cztery forty. W jej sąsiedztwie biegnie także Carska Droga, dawniej o przeznaczeniu wojskowym, obecnie wykorzystywana przez miłośników natury.
Na terenie powiatu znajduje się szereg zabytkowych kościołów oraz budynków przykościelnych, między innymi w Knyszynie i w Kalinówce Kościelnej.
We wsi Morusy znajduje się dom pamięci po Włodzimierzu Puchalskim, polskim przyrodniku.
Gospodarka Ważną gałęzią gospodarki powiatu jest rolnictwo i przemysł spożywczy. W Mońkach znajdują się między innymi spółdzielnia mleczarska, piekarnie oraz zakłady zwierzęce, w Knyszynie zaś rozlewnia napojów.
W okolicach Biebrzańskiego Parku Narodowego funkcjonują obiekty hotelowo-gastronomiczne oraz agroturystyczne.
Stopa bezrobocia We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 1 000 osób, a stopa bezrobocia 6,5%.
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu monieckiego w 2014 roku
Religia mały|Kolegiata Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Krypnie Zdecydowana większość mieszkańców powiatu to rzymscy katolicyDane wg liczby katolików w parafiach z https://www.archibial.pl/parafie.php. Parafia św. Agnieszki w Goniądzu została powołana już w pierwszej połowie XV wieku. Na terenie powiatu mają swoje siedziby dekanat Mońki i dekanat Knyszyn. Parafia pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Osowcu należy do dekanatu Grajewo, a parafia Świętej Trójcy w Jasionówce oraz parafia św. Jana Chrzciciela w Brzozowej do dekanatu Korycin.
We wsi Boguszewo istniała cerkiew prawosławna i unicka pod wezwaniem św. Paraskiewy, przeniesiona później na cmentarz w Knyszynie i zniszczona.
Przed II wojną światową na terenie powiatu żyły społeczności żydowskie. Zostały one zniszczone przez hitlerowców. W miejscowości Jasionówka znajduje się zabytkowy cmentarz żydowski. Inne mieszczą się w Trzciannem, w Goniądzu i w Knyszynie.
Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Krypnie
We wsi Krypno Kościelne znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia, wraz ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej. W dniu odpustu, 8 września, wyruszają do niego pielgrzymki m.in. z Moniek i Białegostoku.
Transport Transport kolejowy mały|Stacja kolejowa w Mońkach
Przez powiat przechodzi linia kolejowa nr 38 (Białystok – Bartoszyce). Znajduje się przy niej sześć przystanków i stacji.
Transport drogowy Główną arterią powiatu jest droga krajowa nr 65, przebiegająca przez Osowiec-Twierdzę, Mońki i Knyszyn. Przez gminy Jaświły i Goniądz przebiega droga wojewódzka nr 670, a przez gminy Krypno, Knyszyn i Jasionówka - droga wojewódzka nr 671.
W 2011 roku na terenie powiatu zarejestrowanych (w tym czasowo) było 28390 pojazdów samochodowych i ciągnikówBank Danych Lokalnych http://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_cechter.display?p_id=390332&p_token=0.6653476337540768.
Transport autobusowy świadczą PKS Białystok, Kurier Jankowscy i inni przewoźnicy.
Wojsko mały|Twierdza Osowiec Twierdza Osowiec już od momentu powstania stała się ważnym punktem obrony Cesarstwa Rosyjskiego. Oprócz niej, wojska rosyjskie stacjonowały także w Hornostajach. Po I wojnie światowej twierdzę obsadziło Wojsko Polskie. Po II wojnie światowej w Osowcu istniała Centralna Składnica Amunicji Wojsk Lotniczych, a następnie Skład Osowiec.
Obecnie, w Osowcu-Twierdzy znajduje się 11 Składnica Amunicji OSOWIEC.
Środowisko naturalne Północny i wschodni fragment powiatu obejmuje duża część unikatowych w skali Europy Bagien Biebrzańskich. Na południu znajduje się fragment Puszczy Knyszyńskiej. Najrozleglejszym zbiornikiem wodnym jest sztuczne Jezioro Zygmunta Augusta.
Ochrona przyrody Na terenie powiatu działają następujące formy ochrony przyrodyNa podstawie bazy: :
Parki narodowe: 25px Biebrzański Park Narodowy
Obszary chronionego krajobrazu: Obszar Chronionego Krajobrazu "Dolina Biebrzy I"
Rezerwaty przyrody: Bagna Biebrzańskie Rezerwat przyrody Czerwone Bagno
Sąsiednie powiaty powiat augustowski powiat sokólski powiat białostocki powiat łomżyński powiat grajewski
Przypisy
Linki zewnętrzne Starostwo Powiatowe
Kategoria:Mońki moniecki