mały|305x305px|Ikona Matki Bożej z Jasnej Góry, zwana Czarną Madonną thumb|200px|Czarna Madonna z Montserrat thumb|200px|Matka Boża z Candelarii thumb|200px|Czarna Madonna w kościele św. Elżbiety we Wrocławiu thumb|200px|Praga, Stare Miasto – Dom Pod Czarną Matką Bożą, figura Czarnej Madonny thumb|200px|Czarna Madonna z Altötting mały|right|110px|Czarna Madonna z Tindari w bazylice we Fremantle Czarna Madonna – rzeźba lub obraz przedstawiający Maryję lub Maryję z Dzieciątkiem, na którym jest ona ukazana z ciemnym lub czarnym odcieniem skóry, wykonane przeważnie w Europie w okresie średniowiecza lub wcześniej. W tym rozumieniu terminu określenie „Czarna Madonna” nie odnosi się do wizerunków Maryi ukazanej wyraźnie jako czarna Afrykanka, które są popularne w Afryce oraz w miejscach zamieszkanych przez duży odsetek ludności pochodzenia afrykańskiego, np. w Stanach Zjednoczonych lub Brazylii.
Teorie powstania Jedna z teorii mówi, iż Czarne Madonny są reprodukcjami wcześniejszego wizerunku lub ikony Matki Bożej, która już nie istnieje i która, najprawdopodobniej, znajdowała się w Konstantynopolu. Miałaby zostać zniszczona przez ikonoklastów, którzy począwszy od VIII do X w. prowadzili na szeroką skalę akcję przejawiającą się w niszczeniu ikonostasów, fresków, a nawet klasztorów oraz prześladowaniem osób adorujących ikony (ikonoduli)Mario Marini „Dalmanuta” (Rozważanie Dziewiąte – Osoba Pana Jezusa, rozdz. 12. – Oblicze Maryi) [dostęp 2010-02-11]..
Wizerunki Czarnej Madonny znajdują się przede wszystkim na terenach zamieszkanych przez katolików.
Rzeźby są w większości wykonane z drewna (rzadko spotyka się wykonane z kamienia), często są pokryte farbą. Wysokość rzeźb nie przekracza 75 cm, a ich powstanie datuje głównie się na XI-XV w. Można wyróżnić dwie podstawowe grupy: wolnostojące, pionowe figury oraz wizerunki Maryi na tronie. Obrazy to przede wszystkim ikony wykonane w stylu bizantyńskim, których powstanie datuje się najczęściej na XIII-XIV w. Twarze cechują rysy charakterystyczne dla Europejczyków.
Na terenie Europy znajduje się około 450-500 wizerunków Czarnej Madonny, jakkolwiek liczba zależy od metody przyjętej do ich klasyfikacji. W samej Francji znajduje się co najmniej 180 takich wizerunków pochodzących z okresu średniowiecza (zwane są we Francji Vierges Noires) oraz setki kopii wykonanych w późniejszym okresie. Niektóre z nich można spotkać w muzeach, jakkolwiek większość znajduje się w kościołach i kaplicach.
Przykłady Najbardziej znanymi są: ikona Maryi, która znajduje się w bazylice Santa Maria Maggiore w Rzymie – wizerunek Czarnej Madonny, który znajduje się w jednej z kaplic, jest nazywany powszechnie Salus Populi Romani (Ocalenie Ludu Rzymskiego) Ikona Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze, będąca jednym z najlepiej rozpoznawanych symboli chrześcijaństwa w Polsce Madonna z Montserrat (zwana też La Moreneta, co w języku katalońskim znaczy czarna) – drewniana romańska figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem znajdująca się w klasztorze benedyktyńskim Montserrat w masywie górskim Montserrat w Katalonii. Matka Boża z Candelarii – drewniana figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem znajdująca się w bazylice Matki Bożej w Candelarii na Teneryfie (Hiszpania).
Inne przedstawienia Czarnej Madonny znajdują się m.in.: bizantyńska ikona (Madonna Bruna lub Mamma Schiavona) w sanktuarium di Santa Maria w Montevergine (Włochy) statua Czarnej Madonny z Tindari z Sycylii, pozłacana rzeźba z hebanu w bazylice mniejszej św. Patryka we Fremantle (Australia), poświęcona przez Jana Pawła II figura Matki Boskiej w Le Puy-en-Velay w Owernii (Francja) posążek Czarnej Madonny w bawarskim sanktuarium Altötting (Niemcy).
Zobacz też Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej Święta Sara (Czarna Madonna)
Przypisy
Bibliografia Ean Begg: The Cult of the Black Virgin. (1985) Stephen Benko: Virgin Goddess: Studies in the Pagan and Christian Roots of Mariology. (1993) Lucia Chiavola Birnbaum: Black Madonnas: Feminism, Religion, and Politics in Italy. (2000) Fred Gustafson: The Black Madonna. (1990) Fred Gustafson: The black madonna of Einsiedeln: a psychological perspective. (1975)
Raymond W. Le Mieux: The Black Madonnas of France. (1991) Mary Beth Moser: Honoring darkness: exploring the power of black madonnas in Italy. (2005) Leonard Moss: In Quest of the Black Virgin: She Is Black Because She Is Black in Mother Worship: Themes and Variations. (1982) Monique Scheer: From Majesty to Mystery: Change in the Meanings of Black Madonnas from the: Sixteenth to Nineteenth Centuries., [w:] The American Historical Review 107.5 (2002) Margrit Rosa Schmid: Schwarz bin ich und schön ([SJW] Schweizerisches Jugendschriftenwerk 2002)
Linki zewnętrzne
Black Madonnas, Flickr.com
Kategoria:Ikonografia Matki Bożej Kategoria:Sztuka średniowiecza