Jaktacje (zaburzenia snu z rytmicznymi ruchami ciała, ang. sleep-related rhythmic movement disorder, SR-RMD) – zaburzenie snu charakteryzujące się powtarzalnymi, stereotypowymi i rytmicznymi ruchami dużych grup mięśniowych, występującymi przede wszystkim w czasie zasypiania lub snu. Ruchy te mają najczęściej postać kołysania głową, szyją lub tułowiem. Zaburzenie rozpoznaje się, gdy ruchy prowadzą do zaburzeń snu, pogorszenia funkcjonowania w ciągu dnia lub samouszkodzeń.

Zaburzenie występuje najczęściej u niemowląt i małych dzieci, znacznie rzadziej u młodzieży i dorosłych.

Objawy i podtypy Typowe podtypy SRRMD obejmują: kołysanie ciała (body rocking) rytmiczne szarpanie głową (head banging, jactatio capitis nocturna) ruchy obracania głową (head rolling) leg banging lub leg rolling – rzadsze podtypy, obejmuje kończyny dolne.

Pacjenci zwykle prezentują jeden podtyp, choć możliwe jest występowanie kilku rodzajów ruchów w jednej nocy.

Ruchy najczęściej pojawiają się podczas przejścia czuwanie–sen, NREM 1 i NREM 2, ale mogą występować we wszystkich stadiach snu, także REM. Epizody często są krótkie (poniżej 1 minuty), ale mogą trwać do 20 minut.

Patofizjologia

Patogeneza SRRMD nie jest w pełni poznana. Proponowane hipotezy obejmują m.in. występowanie tych ruchów jako wariant rozwojowy, mający na celu stymulację układu przedsionkowego, która pobudza rozwój motoryczny. Możliwe jest także nieświadome naśladowanie przez dziecko kołyszących bodźców z okresu prenatalnego (np. bicie serca matki). Bierze się także pod uwagę zaburzenia związane z fragmentacją snu i niestabilnością fazy REM, a także osłabione hamowanie GABA-ergiczne.

SRRMD częściej występuje u dzieci z:

zaburzeniami neurorozwojowymi (autyzm, ADHD, zespół Smith–Magenis, zespół Downa) zaburzeniami snu (bezdech obturacyjny, parasomnie) zaburzeniami afektywnymi.

Diagnostyka

Rozpoznanie jest kliniczne, często wspierane na domowych nagraniach incydentów. Kryteria diagnostyczne ICSD-3 obejmują:

powtarzalne, stereotypowe, rytmiczne ruchy dużych grup mięśni, w tempie ok. 1 na sekundę, występowanie głównie podczas snu/zasypiania, ruchy muszą powodować znaczne zaburzenia snu,upośledzenie funkcjonowania w ciągu dnia, bądź rzeczywiste lub potencjalne ryzyko urazu.

Wideopolisomnografia jest wskazana, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny lub podejrzewa się padaczkę lub inne zaburzenia snu. Nie ma standardowych metod analizy nagrań wideo i ścisłych wytycznych, które ruchy są patologiczne.

Różnicowanie

SRRMD należy odróżnić od: padaczki nocnej, parasomnii bruksizmu sennego hipnagogicznych drżeń stóp stereotypii ruchowych związanych z autyzmem lub niepełnosprawnością intelektualną

Napadom padaczkowym często towarzyszą inne objawy kliniczne, np. utrata kontroli zwieraczy i zaburzenia świadomości, napady padaczkowe częściej też pojawiają się u dzieci starszych.

Leczenie

Leczenie nie jest konieczne, jeśli rytmiczne ruchy nie powodują konsekwencji klinicznych. Jednym ze wskazań do terapii jest istotne ryzyko urazu. Najczęściej stosuje się podejścia behawioralne, poprawę higieny snu i działania zabezpieczające przed urazami, natomiast skuteczność farmakoterapii (np. klonazepamu, melatoniny czy imipraminy) jest zmienna i niejednoznaczna. Leczenie współistniejących zaburzeń snu, takich jak obturacyjny bezdech senny, może prowadzić do ustąpienia objawów SR-RMD.

Rokowanie

U większości dzieci zaburzenie ustępuje do 5. roku życia. Niekiedy może utrzymywać się w okresie adolescencji i dorosłości, szczególnie u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi.

Epidemiologia

Rytmiczne ruchy podczas snu występują dość powszechnie w niemowlęctwie, jednak ich częstość spada z wiekiem. Bazując jedynie na kwestionariuszach dla rodziców, którzy mieli określić, czy ruchy charakterystyczne dla RMD występują u ich dzieci, określono ich częstość na 59–67% dzieci w wieku 9 miesięcy, 33% w wieku 18 miesięcy i 6% w wieku 5 lat. W populacji szkolnej częstość wynosi ok. 8%. Badania oparte na obiektywnej rejestracji wideo (wideopolisomnografia) oraz uwzględniające kryteria ICSD-3 (czyli ruchy te prowadzą do konsekwencji klinicznych, jak senność w ciągu dnia) wykazują znacznie niższą częstość – 0,34% u niemowląt i małych dzieci.

W zespole Downa częstość SRRMD sięga 4–15% i wiąże się z gorszą jakością snu.

Przypisy

Kategoria:Zaburzenia snu