Klementyna Maria Mańkowska z domu Czarkowska-Golejewska (ur. 1 sierpnia 1910 w Wysuczce, zm. 4 stycznia 2003 w Sermoise-sur-Loire) – polska arystokratka, agentka wywiadu ruchu oporu podczas II wojny światowej, członkini organizacji „Muszkieterzy”.
Życiorys Wnuczka Tadeusza Czarkowskiego-Golejewskiego i Marii z Zaleskich. Jej rodzicami byli: Cyryl Czarkowski-Golejewski (1885-1940), drugi ordynat na Wysuczce, ofiara zbrodni katyńskiej w 1940, zamordowany z Ukraińskiej Listy Katyńskiej) i Izabella Jaxa Małachowska (1885-1958). Urodziła się w majątku w Wysuczce (późniejsze województwo tarnopolskie) i tam spędziła dzieciństwo. W styczniu 1933 roku poślubiła Andrzeja Mańkowskiego, właściciela dóbr Winna Góra pod Poznaniem (ur. 25 kwietnia 1910, zm. 2 października 2001).
Po rozpoczęciu II wojny światowej i okupacji niemieckiej, 11 września 1939 roku w części pałacu w Winnej Górze zakwaterowani zostali niemieccy oficerowie, a po miesiącu cały pałac został skonfiskowany z przeznaczeniem dla marszałka Keitla i Mańkowska z mężem zamieszkała w Warszawie u kuzynki. Zimą 1939/1940 zaczęła tam pracować dla działającej w kraju organizacji wywiadowczej „Muszkieterzy”. Wykorzystując arystokratyczne pochodzenie i kontakty z kwaterującym u niej wcześniej niemieckim oficerem, a następnie innymi oficerami, zdobywała informacje wojskowe i wzory dokumentów, stanowiące podstawę do fałszowania dokumentów przez organizacje konspiracyjne. Dzięki kontaktom, wyjechała do zdobytej przez Niemcy Francji i otrzymała pracę w niemieckiej komendanturze i porcie na wyspie Noirmoutier jako tłumaczka. Między innymi sporządzała raporty wywiadowcze dotyczące bazy morskiej w Saint-Nazaire, kopiowała też dokumenty. W marcu 1941 roku została aresztowana we Francji przez Gestapo, ale wypuszczona z braku dowodów. W pierwszej połowie 1941 roku wyjechała na urlop do Polski, zdobywając przy tym informacje o planowanym niemieckim ataku na ZSRR i budowie obozu zagłady w Treblince, które przekazywała współpracownikom. Była uzdolnioną agentką – ocenia się, że jedną z pięciu najskuteczniejszych agentów działających w okupowanej Europie. W drugiej połowie 1941 roku została zwerbowana przez Niemców dla wywiadu wojskowego Abwehry, ale z polecenia swej organizacji i za wiedzą wywiadu brytyjskiego, dla którego jej informacje miały największe znaczenie. Po przeszkoleniu w Berlinie, miała zostać wysłana przez Niemców do Wielkiej Brytanii, z misją ze strony adm. Canarisa szukającego możliwości porozumienia z aliantami. Po zorganizowanej przez Niemców czteromiesięcznej podróży przez Francję i neutralną Portugalię, 4 maja 1942 roku przedostała się samolotem do Wielkiej Brytanii. Została tam następnego dnia fikcyjnie aresztowana przez brytyjski kontrwywiad MI5, po czym przekazała Brytyjczykom posiadaną wiedzę, w tym o szczegółach niemieckiego szkolenia wywiadowczego. Pracowała po tym w szpitalu im. Jana Paderewskiego w Edynburgu jako sekretarka i tłumaczka (schodząc się z mężem, który trafił do Wielkiej Brytanii po klęsce Francji, oraz synami, przerzuconymi przez Abwehrę).
W 1948 roku, po zamknięciu szpitala, przeprowadziła się z rodziną do Konga Belgijskiego. W 1967 roku wróciła do Europy, gdzie za zasługi władze francuskiej wyspy Noirmoutier przyznały jej duży majątek ziemski. Przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie została odznaczona w 1953, na mocy decyzji z 1949, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W maju 1996 prezydent Francji Jacques Chirac uhonorował ją Kawalerią Narodowego Orderu Zasługi, zaś we wrześniu 1997 władze Republiki Federalnej Niemiec przyznały jej Federalny Krzyż Zasługi Pierwszej Klasy za zasługi dla RFN i wkład w polsko-niemieckie pojednanie. Zmarła 4 stycznia 2003 roku w zamku Sermoise-sur-Loire.
Klementyna Mańkowska w wieku ponad 80 lat napisała swoje wspomnienia z czasów wojny, pt. Moja misja wojenna. W 2003 książka ukazała się także w PolsceKLEMENTYNA MAŃKOWSKA – MOJA MISJA WOJENNA.
Dzieci Klementyny Mańkowskiej: Krzysztof Mańkowski (ur. 24 października 1933 w Poznaniu, zm. 19 stycznia 2023 w Poznaniu) Andrzej Mańkowski (ur. 26 czerwca 1936 w Poznaniu, zm. 19 kwietnia 1972 w Brukseli) Maria Izabella Mańkowska (ur. 30 czerwca 1944 w Edynburgu)
Przypisy
Bibliografia rp.pl – T. Stańczyk, A mogła żyć spokojnie, 22.11.2003 Szpiegowska misja hrabiny, „Głos Wielkopolski”, 2 września 2010
Linki zewnętrzne Polonia w Nantes – Hrabina Klementyna Mankowska
Klementyna Mańkowska Kategoria:Członkowie organizacji Muszkieterów Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 2003