thumb|Rynek w Babimoście thumb|Zamek na Winnicy w Babimoście (dziś nieistniejący) Babimost – miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Babimost.
Babimost leży w historycznej Wielkopolsce. Uzyskał lokację miejską w 1397 roku, Babimost Nowe Miasto lokowany był w 1652, zdegradowany w 1781 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 18–19..
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w dokumencie z 1257 kiedy odnotowano ją pod obecną, staropolską nazwą „Babimost” w łacińskim fragmencie „pro villa que Babimost et Potopisco dicitur”, 1329 „Babinmost”, 1329 „Babümüst”, 1361 „Babimost”, 1397 „Bomost”, 1405 „Babimost”, 1420 „Babymosth”, 1513 „Babymosth”, 1580 „Babimost”, 1659-1665 „Babimost” „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 308..
Według językoznawców nazwa miasta nawiązuje do usytuowania nad rzeką Gniłą Obrą i pochodzi od apelatywu „baba” przenośnie oznaczającego w staropolskiej terminologii topograficznej m.in. „mokradło”. Połączenie przymiotników baba+most w języku staropolskim oznacza również „groblę” oraz „bród”. W tym znaczeniu nazwa „Babimost” oznaczałaby więc przeprawę przez podmokły, grząski teren trudny do przebycia leżący w dorzeczu. Znaczenie hydrologiczne ma również oboczna, staropolska nazwa „Potopisko” odnotowana w 1257 pochodząca od nazw „potopić, potop” oznaczających wylewającą się „masę wodną” w klęsce powodzi.
Po rozbiorach Polski pruska administracja urzędowo wprowadziła zgermanizowaną nazwę „Bomst” utworzoną od nazwy polskiej poprzez ściągnięcie fonetyczne z „Babimost” do „Bomost”, a później do skróconej wersji „Bomst”. Nazwa ta odnotowana została w latach 1802-1803. W XIX wieku stosowano także polską nazwę. W 1880 odnotowano polską nazwę „Babimost” oraz niemiecką „Bomst”. W 1944 odnotowano niemiecką nazwę „Bomst” .
Po II wojnie światowej zatwierdzono ją jako urzędową 19 maja 1946Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. ()..
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską oraz przejściowo z Dolnym Śląskiem. Początkowo była własnością książęcą, w 1257 stała się własnością klasztorną, później szlachecką, żeby od XIV wieku stać się miastem królów polskich. Najstarsza wzmianka pochodzi z 1257 roku, kiedy książę wielkopolski Przemysł I nadał cystersom z Obry miejscowość Babimost wraz z immunitetem ekonomicznym w zamian za Rokitnicę. Babimost posiadał już wówczas zabudowę typu miejskiego. Władysław Łokietek w 1332 roku włączył go trwale do Korony Królestwa Polskiego i ustanowił w nim starostwo niegrodowe. Prawa miejskie w 1397 roku zostały nadane przez króla Władysława Jagiełłę. W 1432 w mieście istniała już szkoła, odnotowano jej rektora Jana. Od XIV wieku Babimost był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.Krajniak, Jan, Pojezierze lubuskie Międzyrzecz, Świebodzin, Sulęcin, Słubice – Przewodnik, s. 31..
Miasto wspominały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. W 1463 miasto płaciło podatek zwany cyzą. W 1507 Babimost płacił jedną grzywnę szosu. W 1510 miejscowość liczyła 14 łanów osiadłych, 14 ról dodatkowych, a także 4 łany i 4 dodatki wójtowskie, jeden łan folwarczny tworzący folwark, jeden łan plebana, a także 3 młyny wodne. W 1513 król polski Zygmunt Stary przeniósł miasto Babimost z prawa polskiego na prawo magdeburskie, które obowiązywało w Poznaniu oraz odtworzył spalony w pożarze przywilej zatwierdzający dwa jarmarki miejskie na niedzielę przed Wniebowstąpieniem, na wtorek po Wniebowzięciu NMP oraz cotygodniowy targ we wtorek. W 1524 miasto miało obowiązek wysyłania wozów wojennych. Tego roku uruchomiono również w Babimoście komorę celną. W 1530 w mieście wybuchł pożar. Król Zygmunt Stary zwolnił z tego powodu mieszkańców Babimostu na 8 lat od poboru i na 2 kwartały od czopowego, a także udzielił miastu znacznych przywilejów, zrównując prawa miejskie z prawami miasta Poznania.
thumb|Kościół św. Wawrzyńca z 1730 roku Rozkwit Babimostu nastąpił w połowie XVII wieku. W 1656 roku miasto było dwukrotnie spalone przez wojska szwedzkie. W tym czasie starosta babimojski Krzysztof Jan Żegocki zorganizował partyzantkę na Ziemi Babimojskiej. W połowie XVIII wieku w Babimoście proboszczem był historyk piśmiennictwa polskiego i bibliograf Jan Daniel JanockiNa Ziemi Ojców, Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych, 1962, Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, s. 171.. Babimost należący do starostwa babimojskiego, pod koniec XVI wieku leżał w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W 1710 miasto ucierpiało przez pomór spowodowany zarazą, a w 1781 odniosło zniszczenia przez pożar. W połowie wieku XVIII starostą Babimostu był Karol Biron książę kurlandzki, po nim Piotr Potocki. Do roku 1798 funkcję tę pełnił Łukasz BnińskiAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243..
W wyniku rozbiorów Polski Babimost po 1793 roku znalazł się w zaborze pruskim w granicach Królestwa Prus. Rząd pruski skonfiskował starostwo babimojskie i darował dobra starościńskie generałowi Köekritz, który je później sprzedał Unruhom. W 1807 w wyniku zwycięskiego powstania wielkopolskiego z roku 1806 miasto do 1815 znajdowało się w granicach Księstwa WarszawskiegoKrajniak, Jan, Pojezierze lubuskie Międzyrzecz, Świebodzin, Sulęcin, Słubice – Przewodnik, s. 32.. W 1832 miasto po raz kolejny dotknął wielki pożar. W 1905 roku w Babimoście mieszkało 1985 osób, w tym 84,9% Niemców, 13% Polaków i 2% Żydów. 55,2% ludności było katolikami, zaś 42,7% – ewangelikamiNa podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 roku, według deklarowanego języka ojczystego i religii; nie sklasyfikowano osób deklarujących więcej niż jeden język ojczysty, Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908..
Podczas powstania wielkopolskiego zajęty przez oddział powstańczy pod dowództwem Józefa Kudlińskiego, zakreślając najdalszy zasięg powstania na zachodzie. Mimo tego na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku Babimost pozostał w granicach Niemiec. Do Polski powrócił po 152 latach zaboru dopiero po II wojnie światowej w 1945 roku.
Babimost leżący w granicach III Rzeszy 29 stycznia 1945 roku zdobyły wojska 11 Korpusu Pancernego 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. W czasie zajmowania miasta doszło w nim do licznych mordów i gwałtów głównie na ludności niemieckiej, ale w mniejszym stopniu dotknęło to też ludność polską, która stanowiła mniejszość, a której w pożodze i chaosie wojennym czerwonoarmiści nie odróżniali. Z ok. 500 mieszkańców pozostałych w mieście zginęło 126 osób, które pochowano na cmentarzu ewangelickim. Zniszczeniu uległo 35% zabudowy miasta. Obecnie ośrodek usługowy z drobnym przemysłem (drzewny, skórzany i dziewiarski). Ośrodek regionu etnograficznego zwany Babimojszczyzną (zachowany folklor wielkopolski, stroje ludowe, pieśni).W Babimoście znajduje się siedziba dekanatu diecezji zielonogórsko-gorzowskiej Kościoła katolickiego w Polsce.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.
Historia Żydów w Babimoście Pierwsze potwierdzone wzmianki o Żydach w miejscowości pochodzą z 1685 roku. W 1746 roku otrzymali oni przywilej określający ich sytuację. Synagoga powstała przed 1770 rokiem. W tym samym czasie założono kirkut. W 1793 roku, kiedy Prusy zajęły Babimost, żyło w mieście 150 Żydów, a w 1799 roku było 205 Żydów na 1412 mieszkańców miasta. W tym roku została wybudowana nowa synagoga. Od 1840 roku, kiedy stolicę powiatu przeniesiono do Wolsztyna, liczebność społeczności żydowskiej zaczęła systematycznie spadać. W 1857 roku w miejscowości mieszkało 300 Żydów, ale w 1871 – 160. Po I wojnie światowej gmina żydowska praktycznie przestała istnieć. Ostatni przewodniczący gminy żydowskiej, Alex Neumann, postanowił sprzedać budynek synagogi ewangelikom. Dzięki odpowiednio sporządzonej umowie, budynek przetrwał noc kryształową i zachował się do dziś. W czerwcu 1939 Alex Neumann sprzedał swoją firmę i jako ostatni z przedstawicieli społeczności żydowskiej opuścił miasto.
Uprawa winorośli Babimost był najbardziej na północ położoną miejscowością w Europie, w której uprawiano winorośl. Należał do regionu przemysłowej uprawy winorośli zwanego niegdyś wschodnioniemieckim obszarem winiarskim (Ostdeutsches Weinbaugebiet). Historia tutejszego winiarstwa sięga XII wieku i trwała do wieku XX.
Demografia Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Babimost liczył 3923 mieszkańców.
Piramida wieku mieszkańców Babimostu w 2014 roku. 600x400px
Ludzie związani z Babimostem
Zabytki thumb|Kościół filialny pod wezwaniem św. Jacka z przeł. XVIII/XIX wieku Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: miasto, kościół parafialny pod wezwaniem św. Wawrzyńca, z 1730 roku, kościół filialny (kaplica cmentarna) pod wezwaniem św. Jacka, z XVIII/XIX wieku, kościół ewangelicki, z XVIII wieku, ratusz, z pierwszej połowy XIX wieku, dom, ul. Kościelna 3, drewniany, z połowy XIX wieku. inne zabytki: synagoga, z drugiej połowy XIX wieku, cmentarz żydowski, budynek organistówka, z drugiej połowy XVIII wieku, kościół ewangelicki, z XVIII wieku.
Transport thumb|Port lotniczy Zielona Góra-Babimost thumb|Stacja kolejowa Babimost Węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie: nr 303, kierunek: Świebodzin – Babimost – Wolsztyn nr 304, kierunek: Sulechów – Babimost – Zbąszynek nr 313, kierunek: Kargowa
Od 7 października 2010 roku funkcjonuje także obwodnica Babimostu o długości 5,303 km, łącząca ze sobą wyloty dróg wojewódzkich nr 303, 304 i 313 oraz drogi gminne.
4 km na południowy zachód od Babimostu znajduje się port lotniczy Zielona Góra-Babimost, który został zbudowany w latach pięćdziesiątych XX wieku. Przez miasto przebiega linia kolejowa: Zielona Góra – Poznań (zelektryfikowana) – na stacji w Babimoście odgałęzia się bocznica towarowa do lotniska. Czynne są cztery tory, jednak ruch osobowy odbywa się głównie po torze pierwszym przy peronie II. Na stacji zatrzymują pociągi IC: „Zielonogórzanin” i „Strzelecki” (Zielona Góra - Warszawa), „Lubuszanin” do Lublina, „Stoczniowiec” i „Bachus” relacji Zielona Góra - Gdynia i „Ukiel” do Olsztyna, a także Regio: Nowa Sól/Zielona Góra – Poznań Główny oraz Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski.
Sport thumb|Szkoła Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Babimoście thumb|Kościół ewangelicki z XVIII wieku Piłka nożna: Ludowy Klub Sportowy „Klon” Babimost – klub piłkarski założony w 1945 roku i występujący w B-klasie. UKS Iskra Babimost – klub uczniowski.
Unihokej UKS Fenomen Babimost: młodzicy, juniorzy młodsi.
Miasta partnerskie Neuruppin, Niemcy Döbern, NiemcyPorozumienie o współpracy partnerskiej.
Zobacz też
Port lotniczy Zielona Góra-Babimost Powiat babimojski
Przypisy
Bibliografia
Krajniak, Jan, Pojezierze lubuskie Międzyrzecz, Świebodzin, Sulęcin, Słubice – Przewodnik, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1976
Linki zewnętrzne Babimost w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” Babimost starostwo w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” Babimost dystrykt w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” Oficjalna strona miasta Babimost
Historia Żydów w Babimoście na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie lubuskim Kategoria:Miejscowości odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu Kategoria:Starostwo babimojskie