USS Chesapeake (1799)

USS Chesapeake – trzymasztowa, żaglowa, uzbrojona w 38 dział ciężka fregata należąca do United States Navy. Była jedną z pierwszych sześciu fregat, które zostały zbudowane na polecenie Kongresu USA. Konstruktor wszystkich sześciu okrętów, Joshua Humphreys, zaprojektował je tak, by stanowiły główną siłę młodej floty. „Chesapeake” została pierwotnie zaprojektowana jako okręt 44-działowy, ale opóźnienia stoczni związane z brakami materiałowymi spowodowały, że budowniczy Josiah Fox zdecydował o przeprojektowaniu na okręt 38-działowy. Zwodowana w Gosport Navy Yard 2 grudnia 1799 roku fregata rozpoczęła służbę w czasie quasi-wojny z Francją, a następnie brała udział w I wojnie berberyjskiej.

22 czerwca 1807 roku została ostrzelana przez należący do Royal Navy okręt HMS „Leopard” z powodu odmowy zgody na przeszukanie (Brytyjczycy szukali dezerterów). Wydarzenie to, znane jako incydent „Chesapeake”–„Leopard”, wzburzyło amerykańskie społeczeństwo i było jedną z przyczyn wybuchu wojny brytyjsko-amerykańskiej. Dla wyjaśnienia incydentu dowódca „Chesapeake”, James Barron, został postawiony przed sądem wojskowym, a Stany Zjednoczone wprowadziły embargo na handel z Wielką Brytanią.

Na początku wojny fregata odbyła jeden patrol, zagarniając sześć brytyjskich statków handlowych. 1 czerwca 1813 roku, wkrótce po opuszczeniu portu w Bostonie, została zaatakowana i zdobyta przez HMS „Shannon”. Brytyjczycy wcielili okręt do Royal Navy pod nazwą HMS „Chesapeake”, gdzie służył do roku 1819, kiedy to został rozebrany. Sprzedane drewno posłużyło do budowy kilku domów w Portsmouth i Chesapeake Mill w Wickham, w Anglii.

Projekt i budowa

Amerykańskie statki handlowe zaczęły w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku padać łupem piratów berberyjskich, głównie z Algieru, grasujących na Morzu Śródziemnym. Kongres zareagował na to, wydając Ustawę morską z 27 marca 1794 roku. Ustawa ta zapewniała fundusze na budowę sześciu fregat z zastrzeżeniem, że budowa zostanie wstrzymana w chwili zawarcia traktatu pokojowego z Algierem.

Zaprojektowane przez Joshuę Humphreysa fregaty miały być długie i wąskie. W konstrukcji zastosowano diagonalne żebrowanie w celu zmniejszenia wzdłużnego wyginania się kadłubów i bardzo ciężkie poszycie. Dawało to kadłubom znacznie większą odporność w porównaniu do fregat o lżejszej konstrukcji. Wobec tego, że młode Stany Zjednoczone nie mogły równać się liczbą okrętów z europejskimi potęgami, projekt Humphreysa zakładał, że jego fregaty będą na tyle potężne, by pokonać fregaty przeciwnika, a jednocześnie dość szybkie, by ujść okrętom liniowym.

Okręt, oryginalnie zaprojektowany jako „Fregata D”, przez kilka lat nie miał własnej nazwy. Stępkę położono w grudniu 1795 roku w Gosport Navy Yard w Norfolku w stanie Wirginia, gdzie budowę powierzono Josiahowi Foxowi, a nadzór Richardowi Dalemu. Tymczasem w marcu następnego roku ogłoszono zawarcie porozumienia pokojowego z Algierem, w związku z czym (zgodnie z ustawą z roku 1794) budowa została wstrzymana. Kil przeleżał w stoczni następne dwa lata.

Gdy w roku 1798 wybuchła quasi-wojna z Francją, Kongres wydał polecenie ukończenia budowy „Fregaty D”. Jednak Fox, który wrócił do Norfolk, zorientował się, że brakuje budulca, wysłanego z Norfolk do Baltimore celem ukończenia budowy USS „Constellation”. Skontaktował się z sekretarzem marynarki Benjaminem Stoddertem, który wyraził pragnienie ukończenia budowy okrętu i zmniejszenia kosztów. Fox, zawsze przeciwny wielkim konstrukcjom Humphreysa, przedstawił Stoddertowi nowe plany, w których zakładał wykorzystanie już istniejącego kilu, ale zmianę rozmiarów: zarówno długości, jak i szerokości okrętu. Plany Foxa różniły się zasadniczo od oryginalnych planów Humphreysa. Sekretarz Stoddert projekt zaaprobował.

Kiedy budowa została zakończona, okazało się, że fregata jest najmniejszą z sześciu. Z długością 46,5 m i szerokością 12,6 m nieznacznie odbiegała od siostrzanych okrętów, USS „Congress” i „Constellation”, których wymiary wynosiły odpowiednio 50 i 12 m. Końcowy koszt budowy wyniósł 220 677 USD – tańszy miał być jedynie budowany dopiero „Congress”: 197 246 USD.

W trakcie budowy, 20 czerwca 1799 roku, zwodowany został slup o nazwie „Chesapeake”, ale w okresie pomiędzy 10 października a 14 listopada został przemianowany na USS „Patapsco”, najwyraźniej w celu uwolnienia nazwy dla „Fregaty D”. W korespondencji ze Stoddertem Fox kilkakrotnie nazywał fregatę „Congress”; Stoddert powiadomił go na koniec, że okręt otrzyma nazwę „Chesapeake”, od Zatoki Chesapeake. Fregata była jedyną z sześciu nienazwaną przez prezydenta George’a Washingtona i nienawiązującą do pryncypiów konstytucji Stanów Zjednoczonych.

Uzbrojenie Jako główne uzbrojenie „Chesapeake” wymienia się 36 lub 38 dział. W tym artykule fregata jest wymieniana jako okręt 38-działowy, ze względu na to, że tak utrzymuje większość badaczy. 36 dział wymieniają Allen, Beach, Maclay i Smith. Za 38 działami opowiadają się Calhoun, Chapelle, Cooper, Dictionary of American Naval Fighting Ships, Roosevelt i Toll. Fowler w ogóle nie podaje liczby dział. Pierwotnie zaprojektowana jako okręt 44-działowy, fregata została przeprojektowana przez Foxa, co doprowadziło do zmniejszenia jej wymiarów i liczby dział, szczególnie w porównaniu z fregatami „Congress” i „Constellation”.

Klasyfikacja działowa nie odpowiadała rzeczywistej liczbie dział, jakie mogły znajdować się na pokładach. „Chesapeake” miał 40 dział podczas incydentu z HMS „Leopard” i 50 dział w czasie starcia z HMS „Shannon”. Na owe 50 dział składało się dwadzieścia osiem długich dział 18-funtowych na pokładzie działowym, czternaście na każdej burcie. Tę główną baterię uzupełniały dwa długie 12-funtowe, jedno długie 18-funtowe, osiemnaście 32-funtowych karonad i jedna karonada 12-funtowa na pokładzie głównym. Waga salwy burtowej wynosiła 246 kg.

Okręty w tamtych czasach nie miały stałych baterii dział; działa były przenośne i często okręty wymieniały się nimi w zależności od potrzeb. Każdy dowódca modyfikował uzbrojenie swego okrętu względem własnych upodobań, biorąc pod uwagę takie czynniki, jak ogólny tonaż ładunku, liczba załogi i planowany kurs żeglugi. W konsekwencji uzbrojenie okrętu mogło się często zmieniać, a zmian tych nie odnotowywano.

Quasi-wojna „Chesapeake” został zwodowany i ochrzczony 2 grudnia 1799 roku, podczas niewypowiedzianej quasi-wojny (1798–1800), do której doszło na skutek zajmowania przez Francuzów amerykańskich statków handlowych. Wyposażanie i ekwipowanie okrętu trwało do końca maja 1800 roku. W marcu Josiah Fox został zganiony przez sekretarza Stodderta za przedłużanie prac na „Chesapeake”, podczas gdy „Congress”, wciąż oczekujący na ukończenie, został już w pełni obsadzony załogą. Stoddert wezwał Thomasa Truxtona, by doprowadził do wykonywania jego poleceń odnośnie do prac na fregacie „Congress”.

„Chesapeake” po raz pierwszy wyszedł w morze 22 maja pod dowództwem komandora Samuela Barrona, znacząc wyjście z Norfolk salutem z 13 dział. Pierwszym zadaniem fregaty było przewiezienie pieniędzy z Charleston w Karolinie Południowej do Filadelfii. 6 czerwca okręt dołączył do eskadry patrolującej południowe wybrzeża Stanów Zjednoczonych i eskortując amerykańskie statki handlowe w Indiach Zachodnich.

1 stycznia 1801 roku, po trwającym 50 godzin pościgu, zmusił do poddania się 16-działowy francuski statek piracki „La Jeune Creole”, po czym wrócił 15 stycznia (wraz ze swym pryzem) do Norfolku. „Chesapeake” w lutym ponownie popłynął na krótko do Indii Zachodnich, wkrótce po ratyfikowaniem traktatu pokojowego z Francją. Wrócił do Norfolku 26 lutego i został odstawiony do rezerwy, bowiem nowy prezydent, Thomas Jefferson, uważał, że marynarka wojenna to kosztowna i bezużyteczna zabawa.

W wojnie z piratami

thumb|Amerykański haracz dla deja Algieru|alt=Komandor William Bainbridge dostarcza haracz dejowi Algieru (1800) W czasie trwania quasi-wojny Stany Zjednoczone płaciły haracze państwom berberyjskim, by zapewnić amerykańskim statkom handlowym swobodę żeglugi w basenie Morza Śródziemnego. W roku 1801 Jusuf Karamanli, bej Trypolisu, niezadowolony z wysokości haraczu (w porównaniu z tym, jaki USA płaciły dejowi Algieru), zażądał natychmiastowej wpłaty 250 000 USD. Thomas Jefferson odpowiedział na to wysłaniem eskadr okrętów wojennych dla ochrony amerykańskich statków handlowych oraz dla wymuszenia na państwach berberyjskich negocjacji pokojowych. Pierwszą eskadrą dowodził Richard Dale na USS „President”, drugą zaś Richard Valentine Morris na USS „Chesapeake”. W skład eskadry Morrisa wchodziły okręty USS „Constellation”, „New York”, „John Adams”, „Adams” i „Enterprise”. Przygotowanie okrętów do wyjścia w morze zajęło kilka miesięcy; opuszczały więc porty pojedynczo w chwili, gdy były gotowe.

„Chesapeake” wyszedł z Hampton Roads 27 kwietnia 1802 roku i 25 maja przybył do Gibraltaru; tam natychmiast poddano fregatę remontowi, bo w rejsie przez Atlantyk uległ pęknięciu jej grotmaszt. Morris oczekiwał w Gibraltarze na wiadomości o swojej eskadrze, gdyż kilka z nich jeszcze się nie zgłosiło. 22 lipca pojawił się „Adams” z rozkazem dla Morrisa (datowanym 20 kwietnia), by „położył całą eskadrę przed Trypolisem” i rozpoczął negocjacje pokojowe. „Chesapeake” i „Enterprise” opuściły Gibraltar 17 sierpnia, kierując się do Livorno, przy okazji osłaniając konwój statków handlowych płynących do różnych portów po drodze. W tej sytuacji Morris zatrzymywał się kilkakrotnie, zanim 12 października dotarł wreszcie do Livorno, skąd udał się na Maltę. Tam „Chesapeake” przeszedł remont spróchniałego bukszprytu. „Chesapeake” stał jeszcze w porcie, gdy 5 stycznia 1803 roku przybył tam „John Adams” z rozkazami z 23 października 1802, wydanymi przez nowego sekretarza marynarki Roberta Smitha. Rozkazy te wzywały „Chesapeake” i „Constellation” do powrotu do Stanów Zjednoczonych; Morris miał przejść, jako dowódca eskadry, na „New York”. „Constellation” wyruszył w drogę zgodnie z rozkazem, ale Morris zatrzymał „Chesapeake” na Malcie, twierdząc, że okręt jest w tak złym stanie, iż nie da rady pokonać Atlantyku w warunkach zimowych.

Morris dowodził obecnie okrętami „New York”, „John Adams” i „Enterprise”, podczas gdy „Adams” znajdował się w Gibraltarze. Ostatecznie 30 stycznia „Chesapeake” – wraz z okrętami eskadry – pożeglował w stronę Trypolisu, gdzie Morris zamierzał spalić tamtejszą flotę. Ciężkie sztormy utrudniły dotarcie do Trypolisu, a Morris obawiając się, że „Chesapeake” może przy silnym wietrze utracić maszty, zawrócił i 10 lutego był ponownie na Malcie. W związku z tym, że zapasy na okrętach bliskie były wyczerpania, a na Malcie nie można ich było uzupełnić, Morris zdecydował się odstąpić od planu blokady Trypolisu i wrócić po zaopatrzenie do Gibraltaru. Eskadra po drodze zatrzymała się 22 lutego w Tunisie i 19 marca w Algierze. „Chesapeake” dotarł do Gibraltaru 23 marca, kiedy to Morris przeszedł ostatecznie na „New York”. „Chesapeake”, tym razem pod rozkazami Jamesa Barrona, przybył do Stanów Zjednoczonych 1 czerwca i został odstawiony do rezerwy w Washington Navy Yard.