Muzyka elektroniczna – twórczość muzyczna, w której materiał dźwiękowy jest wytwarzany, przetwarzany, utrwalany lub odtwarzany za pomocą . Jej materiałem mogą być zarówno dźwięki akustyczne nagrane na taśmie, jak i tony, szumy oraz inne sygnały dźwiękowe wytwarzane przez generatory, syntezatory lub komputery, poddawane następnie elektronicznej obróbce. Termin odnosi się przede wszystkim do techniki tworzenia i kształtowania dźwięku, a nie do jednego gatunku lub stylu muzycznego.

Historia Początki thumb|Maurice Martenot podczas eksperymentów z falami Martenota, 1928 Wśród zapowiedzi muzyki elektronicznej wymienia się zarówno nowe koncepcje kompozytorskie początku XX wieku, m.in. neoklasycyzm, atonalność i dodekafonię, jak i eksperymenty techniczne związane z rejestracją, analizą i elektrycznym wytwarzaniem dźwięku: badania Hermanna von Helmholtza, wynalezienie fonografu przez Thomasa Edisona i Emila Berlinera, konstrukcję telharmonium przez , futurystyczne Luigiego Russola, a następnie rozwój instrumentów takich jak organy Hammonda Laurensa Hammonda, theremin Lwa Termena, fale Martenota Maurice’a Martenota i trautonium ; z tym ostatnim instrumentem wiązani są także Paul Hindemith, autor concertino „Konzert für Trautonium in Begleitung des Streichorchesters”, oraz Oskar Sala, twórca późniejszej wersji polifonicznej wykorzystywanej m.in. w studiu filmowym. Fale Martenota wykorzystywali również Olivier Messiaen, Pierre Boulez i Edgar Varèse, a instrumenty tego typu przygotowały techniczne podstawy późniejszej muzyki elektronicznej właściwej.

Taśma i studio thumb|Studio Muzyki Elektronicznej WDR w Kolonii, związane m.in. z twórczością Karlheinza Stockhausena Po II wojnie światowej zasadnicze znaczenie zyskała muzyka na taśmę oraz praca w studiu, a więc nagrywanie, montaż i elektroniczne przekształcanie dźwięku. Materiałem kompozycji mogły stać się zarówno dźwięki otaczającego świata akustycznego, jak i tony, szumy oraz inne sygnały dźwiękowe wytwarzane przez generatory. W Paryżu Pierre Schaeffer rozwinął muzykę konkretną (musique concrète), wykorzystującą nagrane dźwięki akustyczne, z którą wiąże się m.in. jego „Étude aux chemins de fer” (z pięcioczęściowego cyklu ) oraz twórczość Pierre’a Henry’ego, natomiast w Stanach Zjednoczonych nurt muzyki taśmowej rozwijali m.in. Vladimir Ussachevsky, Otto Luening, John Cage oraz . W Kolonii w 1951 roku rozpoczęło działalność studio muzyki elektronicznej przy radiu WDR, związane z Herbertem Eimertem, Fritzem Enkelem, Robertem Beyerem, Wernerem Meyerem-Epplerem i Karlheinzem Stockhausenem, a kolejne studia powstawały m.in. w Mediolanie, gdzie działał Luciano Berio, w Nowym Jorku przy Uniwersytecie Columbia, w Warszawie pod kierunkiem Józefa Patkowskiego, a także we Florencji, Brukseli, Tokio, Londynie, Hilversum, Utrechcie, Sztokholmie, Belgradzie, Paryżu, Monachium i Toronto.

Awangarda i zbliżenie nurtów thumb|Pierre Schaeffer prezentujący akusmonium – system wielogłośnikowej projekcji dźwięku używany w muzyce elektroakustycznej W latach 50. i 60. XX wieku muzyka elektroniczna była silnie związana z , serializmem, punktualizmem, muzyką eksperymentalną i próbami ścisłego organizowania materiału dźwiękowego. Kompozytorzy wykorzystywali studio jako miejsce konstruowania materiału dźwiękowego, a nie tylko jako przestrzeń rejestracji gotowego wykonania. Ważnymi kompozytorami i utworami tego okresu są m.in. Karlheinz Stockhausen z jego „” i „”, Henri Pousseur ze „”, Mauricio Kagel z „Transición”, György Ligeti z „”, Bruno Maderna z „Continuo”, Luciano Berio z „Momenti”, Franco Evangelisti z „Incontri di fasce sonore”, a także Luigi Nono i Pierre Boulez. Do tego kręgu należą także przykłady polskie: Włodzimierz Kotoński z „Etiudą na jedno uderzenie w talerz” i „AELA”, Krzysztof Penderecki z „Psalmusem”, Zbigniew Wiszniewski z „dB, Hz, sek”, Andrzej Dobrowolski z „Muzyką na taśmę nr 1” i „Muzyki na taśmę i obój solo”, oraz Bogusław Schaeffer z „Symfonią. Muzyką elektroniczną”. Istotny wkład miała również działalność Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w Warszawie, związanego m.in. z Józefem Patkowskim.

Początkowy podział na muzykę konkretną, opartą na nagranych odgłosach i dźwiękach świata akustycznego, oraz muzykę elektroniczną w węższym sensie, opartą na tony, szumy oraz inne sygnały dźwiękowe wytwarzane przez generatory, zaczął się stopniowo zacierać, ponieważ w obu nurtach materiał był utrwalany na taśmie, montowany i poddawany elektronicznej transformacji. W literaturze zaczęły pojawiać się szersze lub pokrewne określenia: , muzyka eksperymentalna, , oraz . Następnym etapem była praktyka live electronics, czyli sterowanie parametrami dźwięku podczas koncertu, bezpośrednie przetwarzanie dźwięku instrumentalnego lub wokalnego oraz łączenie brzmień wykonywanych na estradzie z dźwiękiem elektronicznym. W tym kontekście ważne są także kompozycje łączące taśmę z wykonawcami (np. „” Edgarda Varèse’a), oraz szersza praktyka utworów z udziałem instrumentów, śpiewaków albo orkiestry i warstwy elektronicznej.

Syntezatory i komputery thumb|Robert Moog z syntezatorami Mooga, ok. 1974 Od lat 60. coraz większe znaczenie zyskiwały syntezatory, które pozwalały kształtować wysokość, natężenie, barwę dźwięku oraz rytm i tempo muzyki bez konieczności ręcznego montażu taśmy. Syntezatory umożliwiły bardziej bezpośrednie sterowanie materiałem dźwiękowym i przyczyniły się do rozwoju nowych form praktyki elektronicznej. Zaczęto szeroko wykorzystywać aparaturę służącą do wytwarzania i przekształcania dźwięku, w tym układy generujące, modulujące, filtrujące i wzmacniające oraz techniki syntezy oparte na łączeniu lub redukowaniu składowych brzmienia (syntezę addytywną i Syntezę subtraktywną). W tym okresie elektronika coraz częściej wychodziła poza wyspecjalizowane studio i zaczynała być wykorzystywana także w teatrze, filmie, telewizji, multimediach i muzyce popularnej.

Pierwsze istotne eksperymenty z komputerowym wytwarzaniem dźwięku muzycznego prowadzono od końca lat 50. XX wieku ( z Bell Labs), natomiast szersze znaczenie muzyka komputerowa zaczęła zyskiwać dopiero w latach 70. i 80. Do pionierów zastosowania komputerów w kompozycji należeli m.in. Lejaren Hiller i . Rozwój technologii studyjnej prowadził od ręcznego montażu taśmy, przez studia analogowe i cyfrowe, do studiów komputerowych, umożliwiających automatyzację realizacji utworu i stosowanie różnych metod syntezy. Z czasem określenie „muzyka komputerowa” zaczęło oznaczać tę część muzyki elektronicznej, w której komputer pełni zasadniczą funkcję w komponowaniu, syntezie lub przetwarzaniu dźwięku.

Współczesność thumb|Konsoleta studyjna używana w komputerowym środowisku produkcji dźwięku Współcześnie muzyka elektroniczna obejmuje nie jeden styl, lecz szerokie pole praktyk, w których dźwięk jest wytwarzany, przetwarzany, utrwalany, montowany lub odtwarzany za pomocą środków elektronicznych, komputerowych i elektroakustycznych. Obok nurtów wywodzących się z muzyki artystycznej i eksperymentalnej, takich jak , muzyka konkretna, , i , obejmuje ona także zastosowania technik elektronicznych w teatrze, filmie, telewizji, multimediach i muzyce popularnej. W muzyce popularnej i rozrywkowej techniki te stały się podstawą lub ważnym składnikiem wielu nurtów, m.in. ambientu, house’u, techno, trance’u, drum and bassu, jungle, IDM, trapu, dubstepu, synthwave’u, hardstyle’u, EDM-u i . Z house’em łączy się m.in. deep house, tech house i acid house, z techno – minimal techno i Detroit techno, z trance’em – progressive trance, psytrance i uplifting trance, a z drum and bassem – liquid drum and bass, neurofunk i jump-up. Współczesna muzyka elektroniczna nie jest jednym gatunkiem muzycznym, lecz zespołem technik i praktyk prowadzących zarówno do muzyki eksperymentalnej, elektroakustycznej i komputerowej, jak i do licznych odmian muzyki popularnej, klubowej i tanecznej.

Zobacz też

elektrofony

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)