Miłomłyn (dawniej Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, nad Kanałem Elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Miłomłyn. Ważny węzeł wodny na Kanale Elbląskim.
Pod względem historycznym Miłomłyn leży na obszarze dawnej ziemi Sasinów, który później wszedł w skład diecezji pomezańskiejStanisław Kujot: Dzieje Prus Królewskich, cz. I: Do roku 1309 (ciąg dalszy), w: „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, R. XXI. Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Toruń 1914, s. 491. i Prus GórnychMaria Biolik: Toponimia byłego powiatu ostródzkiego. Nazwy miejscowe, w: „Pomorskie Monografie Toponomastyczne”, nr 10. Wydawnictwo Gdańskie, Gdańsk 1992, s. 12. , , a etnograficznie jest zaliczany do MazurStanisław Lencewicz, Jerzy Kondracki: Geografia fizyczna Polski. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 235..
Miłomłyn uzyskał lokację miejską przed 1335 rokiem, zdegradowany w 1945 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1998 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52-53.. W latach 1945–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Miłomłyn liczył 2410 mieszkańców.
Nazwa Niemiecka nazwa Liebemühl pochodzi od słów (miłość, także nazwa nieistniejącej obecnie rzeki Liebe) oraz (młyn). W języku polskim miasto było znane pod nazwami MiłomłynekMapa województwa pomorskiego, Wyd. Atlas Lwów, 1923, przedstawia formę Miłomłynek., Miłomłyn oraz Liwski Młyn.
Historiahttp://usui.com.pl/wp-content/uploads/2018/01/milo51.pdf Początki Pierwsze wzmianki o osadzie datuje się na 1310 rok. Należała ona początkowo do komturstwa dzierzgońskiego, którego komtur – Hartung von Sonnenborn – 31 grudnia 1335 roku nadał miastu herb i przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim. Na początku XIV w. na miejscu osady Krzyżacy zbudowali zamek i młyn, a obok powstało osiedle targowe Liwemühl (Młyn nad Liwą), które w 1335 r. uzyskało prawa miejskie. Od XIV w. miasto miało swoje władze – radę miejską i sąd. Ratusz został zbudowany w 1406 roku.
Wojny i spustoszenia W 1414 roku, podczas wojny głodowej, Polacy zajęli miasto na krótko i dokonali dużych zniszczeń. W trakcie wojny trzynastoletniej (1454–1466) zamek znajdował się pod kontrolą Krzyżaków, natomiast mieszkańcy miasta opowiadali po stronie polskiej. Ponownego spustoszenia podczas wojny polsko-krzyżackiej dokonały wojska krzyżackie w listopadzie 1520 roku, a potem miasto zostało zajęte przez wojska polskie.
W latach 1567–1587 na tutejszym zamku rezydowali ostatni ewangeliccy biskupi pomezańscy. W wieku XVII Miłomłyn zniszczyli Szwedzi, a w roku 1807 i 1813 – kolejne przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich.
Miłomłyn nie uniknął klęsk w postaci epidemii i pożarów. RokRodzaj spustoszeniaSkutkiUwagi1414atak Polaków na Miłomłyn; wojna głodowaogólne zniszczenia miasta1520atak Krzyżaków na Miłomłyn; wojna polsko-krzyżackabardzo duże zniszczenia, Krzyżacy wycięli w pień ludność1653wielki pożarspłonęło niemalże całe miasto m.in. ratusz w centrum rynkupozostał jedynie kościół i 4 domy1700pożar zniszczył to, co ocalało z poprzedniego pożaruspłonęły 2 domy1710epidemia dżumyśmierć kilkudziesięciu osóbwiek XVIIzniszczenia dokonane przez Szwedów1807, 1813przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich
Rozkwit Miłomłyna mały|Budynek poczty W latach 1818–1945 należał do wschodniopruskiego powiatu ostródzkiego. Do rozwoju miejscowości w XIX w. przyczyniła się budowa Kanału Elbląskiego w latach 1844–1860 oraz doprowadzenie kolei (trasa Ostróda – Elbląg) w roku 1893. Linia kolejowa została rozebrana w 1945 r. i wywieziona do ZSRR. Druga linia kolejowa, zbudowana w 1903 r., o numerze 257, łączyła Ostródę i Morąg. W tym czasie Miłomłyn stał się węzłem dróg wodnych i kolejowych oraz ośrodkiem handlu drewnem.
W 1855 wybrukowano ulice. Na przełomie XIX i XX w. zbudowano w Miłomłynie tartak oraz stocznie naprawy statków pływających po kanale. W mieście istniała czynna cegielnia oraz znany w okolicy browar Mierau. W roku 1888 zdecydowano się na oświetlenie Miłomłyna lampami gazowymi.
W referendum 11 lipca 1920 r. mieszkańcy Miłomłyna jednogłośnie opowiedzieli się za przynależnością miasta do Rzeszy Niemieckiej. W roku 1939 miejscowość zamieszkiwało 2439 osób.
W miejscowości znajdowała się stacja kolejowa Miłomłyn.
II wojna światowa W 1945 roku do Miłomłyna wycofała się jedna z trzech grup kompanii piechoty garnizonu czerwonych koszar, broniących Ostródy przed Armią Czerwoną, a dokładnie odcinka Kajkowo – Bukwałd. Grupą tą, która liczyła 50-60 żołnierzy, dowodził Bruno Kowalzik. Żołnierze przedzierali się przez lasy miejscowości Piławki pod ostrzałem artylerii, a gdy już dotarli do samego Miłomłyna, zostali ewakuowani ciężarówką do Morąga. Po dużych zniszczeniach z 1945 r., spowodowanych przez wojska Armii Czerwonej i obejmujących 90% całego miasta, Miłomłyn stracił prawa miejskie.
Miłomłyn jako gromada mały|Budynek straży pożarnej W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Miłomłyn.
Obszar ochrony uzdrowiskowej W 2008 roku gmina Miłomłyn rozpoczęła starania o przyznanie jej statusu uzdrowiska. Aktualnie prowadzone są rozmowy z potencjalnymi inwestorami. Uzdrowisko w Miłomłynie miałoby przyjmować pacjentów z chorobami dróg oddechowych, reumatologicznymi i urazami ortopedycznymi. Argumentem popierającym powstanie uzdrowiska jest obecność cennej borowiny.
W 2016 r. Miłomłyn wraz z sołectwami Bagieńsko i Tarda w gminie Miłomłyn uzyskał na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Miłomłyn”)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej miastu Miłomłyn i sołectwom Bagieńsko i Tarda położonym na obszarze gminy Miłomłyn ()..
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Miłomłyna w 2014 roku:
409x409px
Zabytki mały|Kościół św. Bartłomieja mały|Dzwonnica Neogotycki kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja wzniesiony w latach 1898–1901 Ołtarz główny barokowy, z rzeźbami „Ostatnia Wieczerza”, „Zmartwychwstanie”, „Złożenie do Grobu” Ambona z roku 1715 kropielnica granitowa z XIV – XV wieku Dzwonnica z 1341 r. w stylu gotyckim, będąca pozostałością po poprzednim gotyckim kościele rozebranym około 1898 r., Fragment gotyckiego muru północnej nawy rozebranego kościoła Pozostałości murów miejskich z XIV w. Kaplica poewangelicka, obecnie rzymskokatolicka św. Elżbiety (przy ul. Twardej) z lat 1931–1932 Neogotycka kaplica cmentarna z początku XX w. Domy z XVIII i XIX w. – zabudowa małomiasteczkowa: ul. Kościelna, ul. Rynkowa, ul. Twarda, Dawny folwark Przejazd (niem. Sonnenhof) Dwór z XIX w. (przy śluzie Miłomłyn). Zespół cmentarza ewangelicko-augsburskiego, obecnie komunalnego, XVIII, XIX/XX wiek Budynek gimnazjum z 1867 roku.
Transport Transport drogowy Gdańsk – Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Chyżne
Transport kolejowy Przez Miłomłyn od 1893 do końca drugiej połowy XX w. przebiegała linia z Elbląga do Ostródy. Została rozebrana przez Sowietów. Od 1909 do 1994 roku istniało stałe połączenie kolejowe Morąg – Ostróda (linia nr 257). W 2006 roku zlikwidowano linię.
Oświata W Miłomłynie znajduje się szkoła: Publiczna Szkoła Podstawowa im. I Dywizji Tadeusza Kościuszki Do 1999 roku istniała ośmioklasowa szkoła podstawowa, a później, po reformie oświaty w 1999 roku, do 2001 dwie szkoły stanowiły zespół. W roku szkolnym 2001/2002 nastąpiło rozdzielenie szkoły podstawowej i gimnazjum. Po kolejnej reformie Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej przestało istnieć jako samodzielna jednostka.
Turystyka mały|Przystań przy śluzie Miłomłyn z widocznym pomostem służącym do wsiadania i wysiadania ze statków oraz Kanałem Iławskim.
Szlaki rowerowe Szlak czerwony: Miłomłyn (centrum, Wydmuch) – Majdany Małe – Zatoka Leśna – Winiec – Tarda – Ziemaki – Miłomłyn (Zatoka, centrum) Szlak niebieski: Zalewo (pow. iławski) – Rąbity – Śliwa – Boreczno – Duba – Mozgowo – Karnity – Dębinka – Miłomłyn – Lubień – Liwa – Zalewo (gm. Miłomłyn) – Gil Mały – Gil Wielki – Wiewiórka – Frednowy – Tynwałd – Jezierzyce – Jażdżówki – Kwiry – Szałkowo – Iława
Szlaki samochodowe Szlak Kanału Elbląskiego: Elbląg z pętlą wokół Jeziora Druzno – Pasłęk z pętlą pasłęcką – Zielonka Pasłęcka – Małdyty z trasą do Morąga – Miłomłyn – Ostróda – Iława – Kisielice – Susz – Zalewo – Małdyty – Elbląg
Punkty widokowe Wieża widokowa przy ul. Hotelowejmały|Śluza Miłomłyn po remoncie przystani
Przystanie Przystań przy ul. Ostródzkiej na Kanale Elbląskim Przystań przy ul. Przejazdowej i Kościelnej przy śluzie Miłomłyn
Kultura Ośrodki kultury Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Miłomłynie, ul. Nadleśna 1A Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Miłomłynie, ul. Ostródzka 10
Cykliczne imprezy, festiwale Festiwal Młodych Talentów – maj/czerwiec Dni Miłomłyna – lipiec/sierpień Rajd Rowerowy – czerwiec Gminne Dożynki – wrzesień Inne imprezy okolicznościowe (Dni Rodziny, Dzień Seniora, Dzień Strażaka itp.)
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Bartłomieja Świadkowie Jehowy: zbór Miłomłyn (Sala Królestwa ul. Okrężna 6)
Sport W mieście funkcjonuje klub sportowy LKS Tęcza Miłomłyn. Ponadto młodzież może korzystać od 2012 roku z rozbudowywanego kompleksu sportowego wraz z boiskiem Orlik 2012Artykuł Gazety Ostródzkiej https://web.archive.org/web/20150708133513/http://milomlyn.wm.pl/132403,Milomlyn-ma-Orlika.html#axzz4eJGcbsc8 dostęp 2017-04-15.. W jego skład wchodzi również bieżnia 60 m, pole do pchnięcia kulą, urządzenia rekreacyjne tzw. „siłownia pod chmurką”, plac zabaw. Dodatkowo kompleks wyposażono w trybuny.
Ludzie związani z Miłomłynem
Przypisy
Bibliografia Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. , s. 44–45. „Kraina Kanału Elbląskiego” Przewodnik turystyczny, .
Miłomłyn 1335-2015 – folder wydany z okazji rocznicy uzyskania praw miejskich.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Obszary ochrony uzdrowiskowej