Emile Zuckerkandl (ur. 4 lipca 1922 w Wiedniu, zm. 9 listopada 2013 w Palo Alto) – biolog pochodzenia żydowskiego urodzony w Austrii, pracujący w Stanach Zjednoczonych i we Francji, jeden z twórców biologii ewolucyjnej – współautor koncepcji zegara molekularnego, opublikowanej w roku 1962 wraz z Linusem Paulingiem.
Życiorys Jego babką była Berta Zuckerkandl-Szeps, szwagierka Georges'a Clemenceau, austriacka pisarka, w której wiedeńskim salonie bywało wielu wybitnych przedstawicieli świata sztuki i polityki. Do albumu wnuka pisarki wpisali się m.in. Peter Altenberg, Alfred Polgar, Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Felix Salten, Rainer Maria Rilke, Jean Anouilh, André Gide, Romain Rolland. Dziadek – Emil Zuckerkandl – był znanym anatomem (pierwszy opisał ciałka przyzwojowe aorty – narząd Zuckerkandla). Po wcieleniu Austrii do III Rzeszy rodzina była zmuszona do ucieczkiBerta Zuckerkandl opisała te wydarzenia w kronice, która znajduje się w zbiorach Austriackiej Biblioteki Narodowej. Zabezpieczono tam również album wnuka pisarki, z autografami wybitnych osób oraz inne rodzinne pamiątki, m.in. fotografię Emile Zuckerkandla z babką lub kartę pocztową, na której Maurice Ravel naszkicował temat Donauwalzer dla Gertrudy Zuckerkandl (1920).. Emile Zuckerkandl z matką i babką znalazł się we Francji, dokąd już wcześniej wyjechał jego ojciec (z Francją łączyły rodzinę więzi małżeńskie). Po upadku Francji wszyscy przedostali się do Algierii; przebywali tam do końca wojny (1940–1945).
Młody E. Zuckerkandl był zainteresowany medycyną oraz – stwierdził, że w większym stopniu – biologią. Studia biologiczne, rozpoczęte w Algierii, utrudniała antysemicka polityka rządu Vichy. Pobierał lekcje gry na fortepianie u nauczyciela, który bardzo wysoko oceniał jego zdolności muzyczne.
Po zakończeniu wojny i krótkim pobycie na Sorbonie E. Zuckerkandl wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie studiował fizjologię na University of Illinois. W kolejnych latach studiował biochemię we Francji i prowadził badania we francuskim Marine Laboratory oraz w Marine Biological Laboratory w Woods Hole. Otrzymał dyplom MA w roku 1947 (University of Illinois; promotor: Clifford Ladd Prosser), specjalista w dziedzinie fizjologii porównawczej. Pracę doktorską wykonywał w dziedzinie biochemii (Sorbona, 1958, promotor: Claude Fromageot). Już przed obroną pracy podjął poszukiwania możliwości prowadzenia dalszych badań, dotyczących zmian aktywności enzymatycznej hemocyanin pod wpływem zmian konformacji w pobliżu atomów miedzi. Doprowadził do spotkania z Linusem Paulingiem, któremu przedstawił swój programSpotkanie z odbyło się w jednym z paryskich hoteli, w czasie pobytu Paulinga we Francji (1957). E. Zuckerkandl był zaskoczony łatwością uzyskania deklaracji znakomitego chemika, że praca w jego laboratorium w Caltech będzie możliwa (zob. Intervew between Gregory Morgan, Emile Zuckerkandl and his wife Jane Zuckerkandl).. thumb|240px|Wstęgowy model cząsteczki hemoglobiny – konformacja łańcuchów peptydowych (nie pokazano bocznych grup aminokwasów; kolor zielony – cząsteczka hemu) thumb|240px|„Drzewo życia” oparte na DNA całkowicie zsekwencjonowanych genomów (kolor czerwony – eukarionty, zielony – archeony, niebieski – bakterie) Po doktoracie otrzymał od Paulinga propozycję pracy na stypendium podoktoranckim w Caltech, jednak na innym kierunku (początkowo nie był z tego zadowolony). W Pasadenie poznał techniki badań biochemicznych, umożliwiające porównanie budowy cząsteczek hemoglobiny wielu naczelnych oraz innych taksonówCytat z Medicine in a Rational Society J. Mt. Sinai Hosp. N.Y. 36: 194–199 (1969): Zob. też – fragmenty korespondencji między współautorami koncepcji „zegara molekularnego”, np. list E. Zuckerkandla do L. Paulinga z 3 września 1964.. Porównując sekwencje aminokwasów w tych białkach potwierdzono, że liczba różnic między nimi może być bezpośrednio związana z przebiegiem procesu ewolucji. Sformułowana wkrótce – wspólnie z Paulingiem – hipoteza „zegara molekularnego”, została opisana w roku 1961 i opublikowana w roku 1962.
Jest uznawana za „jedno z najistotniejszych odkryć w ewolucji molekularnej” i „jeden z najprostszych i najpotężniejszych pomysłów w dziedzinie ewolucji”.
W roku 1965 Emile Zuckerkandl wrócił do Francji, gdzie objął stanowisko dyrektora ds. nauki w Centre national de la recherche scientifique i założył Research Center of Macromolecular Biology, którym kierował przez 10 lat. W latach 70. ponownie wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Został prezesem Linus Pauling Institute, a od roku 1992 w Institute for Molecular Medicine.
W roku 1971 założył Journal of Molecular Evolution przez wiele lat był redaktorem naczelnym tego wydawnictwa.
Mieszkał z żoną w Palo Alto. Zmarł tamże 9 listopada 2013.
Publikacje (wybór) Wybór według Caltech Library Servis:
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Linus Pauling mówi: You know, I had a young man come from France to work with me… We made an agreement that if he would work three months on hemoglobin for me, then we would buy a Warburg apparatus and thermostats and so on, and set him up. Well, he worked five years on hemoglobin. Emile Zuckerkandl is his name. (Zuckerkandl's Hemoglobin Research, Audio Clip 2:01)
Kategoria:Zuckerkandlowie Kategoria:Amerykańscy biochemicy Kategoria:Biolodzy ewolucyjni Kategoria:Francuscy biochemicy Kategoria:Austriaccy biochemicy Kategoria:Austriaccy Żydzi Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2013