Stefan Rychalski (ur. 20 lipca 1891 w Baranówce, zm. 13–14 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys Syn Władysława i Agnieszki z Ostrowskich, urodzony 20 lipca 1891 roku w Baranówce, w powiecie żytomierskim na Wołyniu. Uczęszczał do gimnazjum w Żytomierzu. Ponadto przystąpił do egzaminu polonistycznego z zakresu szkoły średniej w Krakowie.
Podczas I wojny światowej, w 1914 roku został wcielony do armii rosyjskiej i służył w 231 pułku piechoty, z którym został wysłany na front austriacki. Następnie od 27 grudnia 1914 roku do 1 kwietnia 1915 roku uczęszczał do szkoły oficerskiej w Kijowie. Będąc chorążym został wysłany na front z przydziałem do 15 Pułku Strzelców Fińskich, gdzie był dowódcą kompanii. W 1917 roku awansowano go na stopień porucznika. Od 30 listopada 1917 roku leczył się w szpitalu wojskowym w Kijowie. Od 1 stycznia do 28 maja 1918 roku służył w szeregach III Korpusu Polskiego w Rosji, a następnie po jego rozwiązaniu, będąc prześladowanym przez zbolszewizowanych Ukraińców, przedostał się – po kilkumiesięcznej tułaczce – do Odessy i wstąpił do 4 Dywizji gen. Żeligowskiego, w której przebywał do 21 września 1919 roku.
Po powrocie do niepodległej Polski, we wrześniu 1919 roku przydzielono go do 2 pułku strzelców podhalańskich, z którym to pułkiem wyruszył na front bolszewicki, gdzie brał czynny udział w ofensywie kijowskiej. 19 czerwca 1920 roku, podczas odwrotu spod Kijowa, na odcinku w okolicy Owrucza został dwukrotnie ciężko ranny w jednym boju (przestrzelona miednicy, pęcherz moczowy oraz lewe podudzie). Następnie do 9 sierpnia 1920 roku przebywał w szpitalu. Po wyleczeniu powrócił do baonu zapasowego 2 pułku strzelców podhalańskich w Sanoku. Za swoje czyny wojenne 17 maja 1921 roku został odznaczony krzyżem „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie czytamy m.in.:1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w 72 pułku piechoty. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 526. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był nadal 72 pułk piechoty. 10 lipca 1922 roku został zatwierdzony na stanowisku dowódcy batalionu w 43 pułku piechoty w Dubnie. Od 1923 roku pełnił służbę w 12 pułku piechoty w Wadowicach na stanowisku dowódcy I batalionu. 26 stycznia 1928 roku awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 73. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 26 kwietnia 1928 roku został przesunięty ze stanowiska dowódcy I batalionu na stanowisko kwatermistrza. 12 marca 1929 roku został przeniesiony macierzyście do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Powiatowej Komendy Uzupełnień Łask na stanowisko pełniącego obowiązki komendanta. 23 marca 1932 roku został zatwierdzony na stanowisku komendanta PKU Łask. Obowiązki na tym stanowisku wykonywał do wybuchu II wojny światowej. W międzyczasie (1938 rok) zajmowane przez niego stanowisko otrzymało nazwę „komendant rejonu uzupełnień”, a dowodzona przez niego jednostka została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Łask.
W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę, 20 września 1939 roku w Dubnie dostał się do niewoli radzieckiej. Początkowo od 22 października 1939 roku był przetrzymywany w obozie jenieckim w Putywlu. Następnie od listopada 1939 roku przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku, skąd 21 listopada tego roku wysłał ostatni list do rodziny. Między 11 a 12 kwietnia 1940 roku został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 025/1 z 9 kwietnia 1940 roku, pozycja 40. Między 13 a 14 kwietnia 1940 roku został zamordowany w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 roku podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców, przy zwłokach ppor. Stefana Lecha została znaleziona lista 27 oficerów, przebywających wcześniej w obozie przejściowym w Putywlu, na której m.in. został wymieniony por. Rychalski Stefan, a przy jego nazwisku zostały wskazane adresy: Warszawa, Nowolipie 33–34 oraz Sulejówek, Pułaskiego 75.
Był żonaty i miał córkę Marię Teresę (ur. 23 września 1929).
5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Upamiętnienie W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w 2008 roku został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Stefana Rychalskiego: przy Zespole Szkół w Józefowie.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1751 – 17 maja 1921 Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1938 „za zasługi w służbie wojskowej” „za zasługi w służbie wojskowej”. Krzyż Walecznych dwukrotnie Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka za Rany i Kontuzje Medal Międzysojuszniczy „Médaille Interalliée”
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Putywlu Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Komendanci uzupełnień II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Łaskiem Kategoria:Ludzie związani z Wadowicami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Oficerowie III Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Wojskowi związani z Sanokiem Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Dowódcy batalionów 43 Pułku Strzelców Legionu Bajończyków Kategoria:Kwatermistrzowie 12 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)