thumb|Polscy oficerowie po kapitulacji Westerplatte, 7 września 1939.Od lewej: chor. Edward Szewczuk, por. Stefan Grodecki, kpt. Mieczysław Słaby, kpt. Franciszek Dąbrowski, ppor. Zdzisław Kręgielski thumb thumb|Pomnik przed wjazdem do Transbudu w Nowej Hucie, w którym F. Dąbrowski pracował jako portier thumb|Tablica na kamienicy przy ul. Chopina 20 w Krakowie, upamiętniająca zamieszkiwanie owej kamienicy przez Franciszka Dąbrowskiego w latach 1958–1962 Franciszek Józef Dąbrowski, ps. „Kuba” (ur. 17 kwietnia 1904 w Budapeszcie, zm. 24 kwietnia 1962 w Krakowie) – oficer Wojska Polskiego i Marynarki Wojennej, w czasie wojny obronnej Polski w 1939 zastępca komendanta Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte w stopniu kapitana, a według niektórych publikacjiMariusz Borowiak, Westerplatte. W obronie prawdy., GDW, Gdańsk 2001. przez większość czasu także faktyczny dowódca obrony. Po wojnie komandor porucznik Marynarki Wojennej PRL.
Życiorys Początek kariery wojskowej Franciszek Józef Dąbrowski, syn szlachcica (h. Jelita) generała Romualda Dąbrowskiego i węgierskiej baronowej Elżbiety (Elizabeth) z Broulików. Imiona Franciszek Józef otrzymał na cześć panującego władcy Austro-Węgier. Służbę wojskową rozpoczął w listopadzie 1918 roku w szkole podchorążych w Krakowie. W następnym roku szkołę przemianowano w Korpus Kadetów Nr 1 we Lwowie, gdzie 24 czerwca 1921 otrzymał świadectwo dojrzałości. W latach 1921–1923 był słuchaczem Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie. Po ukończeniu szkoły i awansie na podporucznika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 przydzielony został do 3 pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku i w tej jednostce służył w latach 20. Następnie pełnił służbę w Batalionie Szkolnym Podchorążych Piechoty w Biedrusku. W 1932 był w dyspozycji szefa Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych. Od 1932 roku służył w 29 pułku Strzelców Kaniowskich w Kaliszu.
Westerplatte Z początkiem grudnia 1937 r. został przeniesiony z Kalisza do Gdańska, formalnie do Wydziału Wojskowego Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku, w rzeczywistości – na stanowisko zastępcy komendanta, dowódcy Oddziału Wartowniczego Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Do najważniejszych obowiązków kpt. Dąbrowskiego, specjalisty od broni maszynowej, należało szkolenie żołnierzy składnicy w zakresie ochrony obiektów na zamkniętym terenie placówki. Poza tym prowadził odprawy z dowódcami wart, zaznajamiał patrole i roty oficerskie z obiektami oraz rejonami obserwacji i podsłuchu. Dowódcą oddziału wartowniczego i zastępcą komendanta Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte był od grudnia 1937 do 7 września 1939. WST broniła się do 7 września 1939, kiedy to mjr Sucharski ostatecznie zdecydował poddać placówkę.
Niewola i pierwsze lata po wojnie Okres niewoli spędził w obozach jenieckich w Klein Dexen (Stablack, dziś Dołgorukowo) na terenie Prus Wschodnich, w murowanych koszarach w Prabutach, w oflagu XVIII A w Lienzu w Tyrolu na terenie Austrii oraz w wielkim obozie jeńców polskich – Oflagu II C Woldenberg (Dobiegniew). Pobyt w niewoli Dąbrowskiego przyczynił się jednak do szybko postępującej gruźlicy, choć z uwagi na karierę ojca w wojsku cesarskim był lepiej traktowany przez lekarzy obozowych.
Po wyzwoleniu zgłosił chęć dalszej służby wojskowej. 10 sierpnia 1945 roku został awansowany na stopień majora (kmdr ppor.) i jeszcze w tym samym miesiącu otrzymał przydział na szefa sztabu samodzielnego batalionu morskiego. Batalion ten w 1946 został przeformowany na Kadrę Marynarki Wojennej, a jego dowódcą został Dąbrowski, awansowany jednocześnie do stopnia komandora porucznika. Awansowano go, choć znany był z braku aktywnego zaangażowania politycznego i jednocześnie negatywnego stosunku do władz. Dobrze oceniano jednak jego walory dowódcze i organizacyjne. Dla zabezpieczenia przebiegu wyborów na Pomorzu Gdańskim sformowano grupy ochronno-propagandowe. Komendantem ośrodka wyszkolenia tych grup mianowano 1 stycznia 1947 Dąbrowskiego. Funkcję tę pełnił do 1949 roku, kiedy to został szefem Biura Dowódcy Marynarki Wojennej w Gdyni. Członek PPR, później PZPR po połączeniu z PPS, wyrzucony z partii po kilku latach jako „oficer sanacyjny”.
Lata stalinizmu W 1950 Dąbrowski został uznany za inwalidę wojennego i zwolniony z powszechnego obowiązku służby wojskowej; nie miał jednak wypracowanej emerytury wojskowej. Od tego momentu rozpoczął się najtrudniejszy okres w życiu Dąbrowskiego. Z Ustki musiał przenieść się wraz z rodziną do Krakowa. Nie miał pracy i żadnej możliwości kontynuowania niezbędnego leczenia sanatoryjnego. Po wielu staraniach o mieszkanie, otrzymał pojedynczy pokój bez sanitariatu. Aby utrzymać rodzinę, podjął pracę jako kasjer w KMPiK, szył chałupniczo pantofle. Na początku lat 50. na fali czystek stalinowskich został usunięty z PZPR i pozbawiony pracy.
Zebranie tej redakcji, poświęcone zdrowym odruchom czujności rewolucyjnej, zgromadziło kilkaset osób. Prowadziła je, pełniąca funkcję sekretarza, towarzyszka Wiśniewska. Towarzyszka Wiśniewska była za swego poprzedniego życia sprzątaczką w jakiejś chrzanowskiej fabryce (…). Miała polecenie oczyścić organizację partyjną i zabrała się do tego z pełną gorliwością (…). W pewnej chwili zza stołu prezydialnego padło nazwisko „Dąbrowski” (…). Aby sprawę uściślić, towarzyszka Wiśniewska, wstrzymując oddech, dodała, akcentując każdą literę: „Przedwojenny oficer”. Wstał z miejsca szczupły, wymizerowany mężczyzna i zaczął mówić, a raczej opowiadać swój życiorys (…). Kiedy kapitan Dąbrowski wydukał już swój życiorys, królująca za stołem prezydialnym towarzyszka Wiśniewska ze zgrozą spojrzała na salę i tak, mniej więcej, podsumowała to, co usłyszała: „A więc mamy w naszych szeregach przedwojennego oficera Polski sanacyjnej, czyli wroga. Udział w wojnie nie tłumaczy kapitana Dąbrowskiego. Sprawa jest jasna. Kto z obecnych jest za usunięciem kapitana Dąbrowskiego z partii?”
Odwołanie Dąbrowskiego zostało oczywiście odrzucone. Zrozumiałem więc – wyrok na Dąbrowskim został wykonany. Okazało się, że się myliłem. Była to bowiem połowa wyroku (…). Zjechała do Krakowa komisja, by do końca oczyścić wydawnictwo z wrogich elementów. Komisja – kierowała nią niejaka Nowicka – uznała, że Dąbrowskiego należy natychmiast usunąć także i z pracy.
Usuniętemu z partii i pracy oficerowi nikt nie chciał pomóc. Dopiero powiadomiony przez Arnolda Mostowicza generał Bolesław Kieniewicz, dowódca Krakowskiego Okręgu Wojskowego, spowodował, że Dąbrowskiemu umożliwiono pracę sprzedawcy gazet w kiosku, w atrakcyjnym punkcie na Plantach:
Może kiedyś znajdzie się dokumentalista, który film [o Westerplatte] uzupełni historią o tym, jak „czujność” partii zdemaskowała w jej szeregach wroga w postaci bohaterskiego oficera i jak to ruski generał odnalazł w swoich żyłach tę jedną kroplę polskiej krwi, której zabrakło krakowskim działaczom.
Rehabilitacja Po październikowej odwilży 1956, Dąbrowskiemu wypłacono odszkodowanie i otrzymał większe mieszkanie. Podjął aktywną działalność na rzecz utworzenia Związku Obrońców Westerplatte.
Zmarł 24 kwietnia 1962 w krakowskim Szpitalu Przeciwgruźliczym, w wieku 58 lat. Został pochowany w alei zasłużonych cmentarza Rakowickiego w Krakowie (kwatera LXVII-płd. 1-4). mały|Grób Franciszka Dąbrowskiego na cmentarzu Rakowickim Jest autorem książek: „Dziennik bojowy załogi Westerplatte” (1945) oraz „Wspomnienia z obrony Westerplatte” (1957).
Życie prywatne Żonaty był z Heleną (1911-1962), ojciec Elżbiety Dąbrowskiej-Kulmala, której ojcem chrzestnym był Roman Rakowski. Miał przybranego syna Aleksandra Cichowicza.
Awanse Podporucznik – ze starszeństwem z 1 lipca 1923 Porucznik – ze starszeństwem z 1 lipca 1925 Kapitan – 27 czerwca 1935 ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 111 lokatą w korpusie oficerów piechoty Major – zweryfikowany z dniem 10 sierpnia 1945 Komandor podporucznik – do 1946 „za gorliwą pracę i sumienne wypełniania obowiązków służbowych”. Komandor porucznik – 1946
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1945) Złoty Krzyż Zasługi (20 grudnia 1946) Srebrny Krzyż Zasługi (22 maja 1939) „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Odznaka Grunwaldzka (1946)Biografia F. Dąbrowskiego w serwisie Westerplatte.pl.
Upamiętnienie Wizerunek Franciszka Dąbrowskiego znajduje się na wydanym w 1989 r. przez Pocztę Polską z okazji 50. rocznicy wojny obronnej znaczku pocztowym o nominale 25 złotych i nakładzie 6 milionów sztuk upamiętniającym obronę Westerplatte. Jego imię nosi Szkoła Podstawowa nr 62 w KrakowieSzkoła Podstawowa Nr 62 im. kmdra por. Franciszka Dąbrowskiego w Krakowie. oficjalna strona [dostęp 2021-03-06].. Był patronem Morskiej Brygady Okrętów Pogranicza w Gdańsku (15 kwietnia 1967 – 1 sierpnia 1991) oraz Gimnazjum nr 34 w Gdańsku-Nowym PorcieGimnazjum nr 34 im. kmdr. por. Franciszka Dąbrowskiego w Gdańsku (ul. Na Zaspę 31 A) zostało włączone do gdańskiego IV Liceum Ogólnokształcącego im. Marynarzy Wojsk Ochrony Pogranicza w ramach reformy oświaty i zakończyło swoją działalność 31 sierpnia 2017 roku..
Jest bohaterem dwóch polskich filmów historycznych traktujących o obronie Westerplatte. W jego postać wcielili się: Arkadiusz Bazak w Westerplatte z 1967 (reż. Stanisław Różewicz) i Robert Żołędziewski w Tajemnicy Westerplatte z 2013 (reż. Paweł Chochlew). W 2022 roku został patronem ronda (przy ulicy Darłowskiej) w Ustce.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928, 1932. Mariusz Wójtowicz-Podhorski, Westerplatte 1939. Prawdziwa historia, AJ-Press, Gdańsk 2009. Mariusz Wójtowicz-Podhorski, Krzysztof Wyrzykowski, Westerplatte. Załoga śmierci, Milton Media, Gdańsk 2004. Arnold Mostowicz, O tym, jak przegrała historia, a wygrała kropla polskiej krwi, [w:] Karambole na czerwonym suknie, Towarzystwo Wydawnicze i Literackie, Warszawa 2001.
Franciszek Kategoria:Jeńcy Oflagu II C Woldenberg Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Komandorowie porucznicy Marynarki Wojennej PRL Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie Kategoria:Obrońcy Westerplatte Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Oficerowie 3 Pułku Strzelców Podhalańskich Kategoria:Oficerowie 29 Pułku Strzelców Kaniowskich Kategoria:Osoby pozbawione członkostwa w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Wojskowi związani z Gdańskiem Kategoria:Zmarli w 1962 Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych