Funkcja Diraca jest jedną z podstawowych funkcji rozważanych w mechanice kwantowej. Poniżej podamy własności funkcji Diraca i ich dowody. Od naszej funkcji Diraca oczekujemy, by w punkcie zerowym miała wartość niezerową, a w pozostałych punktach przyjmowała wartość równą zero, tak by całka tej funkcji po całej nieskończonej przestrzeni jednowymiarowej miała wartość równą jeden. Stąd wynika, że funkcja ta w punkcie zerowym ma wartość równą plus nieskończoność. Oczywiste jest, że całkowanie po całej przestrzeni rzeczywistej można zawęzić do całkowania do przedziału dowolnie małego zawierający nasz punkt zerowy:
A zatem oczekujemy, by funkcja Diraca dążyła do osobliwości w punkcie x=0.
Własności funkcji Diraca
(1) Podstawowa własność funkcji Diraca: całka iloczynu zwykłej funkcji f(x) i funkcji Diraca jest równa wartości funkcji f(x) obliczonej w punkcie x=0
Dowód: Poza punktem zerowym funkcja Diraca przyjmuje wartość zero, a więc punkty te nie wnoszą nic do całki - całkowanie możemy zawęzić do przedziału dążącego do zera i obliczyć wedle naszych wcześniejszych omówień:
Co kończy dowód.
(2) Funkcja Diraca jest równa nieskończoności w punkcie , a w pozostałych punktach jest równa zero. Z własności przesunięcia równoległego o wektor jednowymiarowy wynika, że powinno zachodzić:
(3) Z własności przesunięcia równoległego wynika też, że całka iloczynu funkcji f(x) i funkcji Diraca przesuniętej o wektor jest równa funkcji f(x) w punkcie osobliwym :
(4) Gdy funkcja f(x) jest funkcją Diraca, to z wzoru formalnie wynika, że:
Ponadto: Z własności tej wynika, że funkcja jest funkcją parzystą.
Uwaga 1: Wzór de facto jest udowodniony dla przypadku, gdy f(x) oznacza w tym wzorze funkcję. Delta Diraca nie jest jednak funkcją, ale tzw. dystrybucją. Formalne podstawienie do tego wzoru zamiast funkcji delty Diraca stanie się dopiero uprawnione, gdy własność ta zostanie rozszerzona na dystrybucje, czego dowód jest pokazany poniżej.
Dowód:
Wzór można przedstawić w dwóch równoważnych postaciach:
lub
Na podstawie równości obliczeń oraz wnioskujemy, że funkcja jest funkcją parzystą względem punktu , bo wartość całki nie może się zmieniać w zależności od sposobu liczenia tejże całki, cnd.
Uwaga 2: O tym, że delta Diraca nie jest "zwykłą funkcją" można przekonać się, podstawiając do wzoru wartości delty Diraca oraz - gdy , to formalnie otrzymalibyśmy
w całej przestrzeni jednowymiarowej, co oznaczałoby, że cała całka ma wartość równą zero, w oczywistej sprzeczności z wzorem
Wnioski: 1. Całka z iloczynu funkcji i dystrybucji daje w wyniku pojedynczą liczbę, zaś całka z iloczynu dwóch delt Diraca daje w wyniku inną deltą Diraca, która jest nie liczbą, ale dystrybucją określoną na całej przestrzeni.
2. Nie można mnożyć dystrybucji przez siebie w sposób identyczny, jak mnoży się funkcje. Zamiast tego można tworzyć całki z iloczynów dystrybucji - tzw. sploty (por. niżej) Wprowadzenie do teorii funkcji próbnych w teorii dystrybucji W teorii dystrybucji pierwszym krokiem jest wprowadzenie zbioru funkcji zwanych próbnymi. Zgodnie z naszymi wymogami, funkcjami próbnymi nazywamy funkcje nieskończenie różniczkowalne i są one różne od zera na ograniczonym obszarze, zbiór tychże funkcji będziemy oznaczać symbolem .
Przykładem funkcji próbnych jest funkcja zdefiniowana:
Zdefiniujemy funkcję , która jest splotem funkcji φ i funkcji , zatem tą naszą funkcję piszemy wedle schematu:
Jeśli w powyższej funkcji dokonamy podstawienia t=x-y, to natychmiast otrzymamy wzór poniżej, co na podstawie tego możemy udowodnić przemienność naszego splotu funkcji f i funkcji , z której wynika różniczkowalność naszego splotu.
Na podstawie ostatniego równania, funkcja jest nieskończenie wiele razy różniczkowalna, co wynika z faktu, że funkcja jest też nieskończenienie wiele razy różniczkowalna, bo ona jest zależna od "x", a funkcja już nie zależy od argumentu x, co tą różniczkowalność wynika z teorii o pochodnej na całce. We wzorze dokonajmy podstawienia, które określamy przy pomocy parametru t, czyli y=εt, w takim razie powyższą funkcję piszemy wedle:
Następnym bardzo ważnym krokiem jest policzenie wyrażenia, która jest różnicą funkcji φε(x) i,φ(x), korzystając z faktu o normalizacji delty Diraca , w takim przypadku dostajemy tożsamość:
W przeprowadzonych obliczeniach funkcja podcałkowa dla ε dążącego do zera dąży do zera, zatem cała całka dąży do zera, stąd wynika, że funkcja dla której zdefiniowana jest norma jest poprawną definicją tejże naszej rozważanej funkcji.
Ciągłość funkcji próbnych w teorii dystrybucji W powyższym wzorze funkcja φn jest tak zdefiniowana, by te omawiane funkcje nie wychodziły poza pewien przedział, czyli mają ograniczone nośniki. Funkcje te dążą jednostajnie do funkcji φ0, a także to samo dotyczy ich pochodnych, w takim przypadku mamy:
Matematyczna definicja funkcji próbnej w teorii dystrybucji Funkcją próbną (dystrybucją) nazywamy funkcjonał liniowy ciągły w pewnej ściśle określonej przestrzeni. Wynik działania dystrybucji określać będziemy symbolem T[φ] lub symbolem ⟨T,φ⟩:
Dystrybucja spełnia również warunki liniowości, którego zapisujemy:
Na sam koniec wprowadźmy warunek ciągłości dla dystrybucji dla n dążącego do nieskończoności:
Przykłady dystrybucji Zdefiniujmy całkę, określoną za pomocą dystrybucji, którą zapiszemy jako:
Sposób liczenia całki z odwrotności funkcji x przeprowadzonych w punkcie nazywamy wartością główną tej całki. W tym celu aby z ilustrować wartość główną policzmy dwie te same całki poniżej i przekonamy co to jest wartość główna przy liczeniu tej samej całki dwoma sposobami, w których wychodzą różne wyniki.
Wartością główna całki jest całka policzona wedle schematu , a wartością główną nie jest całka obliczona wedle schematu . Wzór zostanie udowodniony za pomocą obliczeń pokazanych w dalszej treści:
Dowód przebiega na podstawie teorii o dystrybucjach, ale najpierw zróbmy tak, by pod całką funkcja posiadała mianownik zawierający wyrażenie rzeczywiste:
W pierwszej całce możemy przejść do granicy, a drugiej całce dokonujemy podstawienia x=εt, i wiedząc, że całka jest równa liczbie π, a także wykorzystując fakt , w takim razie możemy napisać:
Ciągi zależne od delty ε i zbieżne do pewnej funkcji f(x) przy ε dążącej do zera Aby utworzyć ciąg deltopodobny należy skonstruować ciąg, który zależy od ε, które jak wiemy dąży do delty Diraca, w takim przypadku ten ciąg definiujemy:
Udowodnimy, że w przypadku granicznym nasz ciąg fε(x) jest dystrybucją, czyli jest równa delcie Diraca. Wynik działania dystrybucji fε(x), który jest ciągiem deltopodobnym w przedziale nieskończonym definiujemy wzorem poniżej. W tym samym punkcie w całce wprowadzimy nowe zmienne zapisane wzorem x=tε:
Gdy przejdziemy do granicy ε dążącego do zera dla ciągu zależnego od parametru ε i na samym końcu korzystając ze wzoru, którego spełnia funkcja f(x), czyli warunku, tzn. , którego jest własnością ogólnie dystrybucji , a szczegółowo delty Diraca, w takim przypadku możemy napisać przekształcenia:
Mnożenie dystrybucji przez dowolną funkcję o ograniczonym nośniku Wprowadźmy sugestię, co do dystrybucji, którą określamy mnożenie dystrybucji przez funkcję należącej do dziedziny liczb zespolonych, zatem dystrybucja jest tak napisana by było spełniona równość:
Jako przykład rozpatrzmy funkcję f=x, która podstawiona do wzoru przestawia się wzorem z definicji działania dystrybuanty T:
Z obliczeń przeprowadzonych w punkcie możemy wywnioskować, że wyrażenie, która jest iloczynem liczby x i delty Diraca jest równe zero:
Rozpatrzmy następny przypadek, która to funkcja nie jest równa zero dla x=0, a w pozostałych przypadkach jest nierówna zero, w takim przypadku możemy napisać równość:
Gdy delta Diraca jest tylko nierówna zero w punkcie x=a, to równanie z warunku przesunięcia równoległego przestawiamy wzorem:
Teraz wykażemy, że delta Diraca δ(x) z dokładnością do stałego czynnika jest rozwiązaniem równości:
Aby udowodnić, że tak jest, należy liczbę , w której definiujemy funkcję ψ(x), która w punkcie x=0 jest równa jeden, co na tej podstawie w drugiej równości w poniższym rozpisaniu pierwszy wyraz jest równy zero, w takim przypadku to nasze wyrażenie piszemy:
Na podstawie obliczeń przeprowadzonych w punkcie rozwiązaniem równania jest funkcja zdefiniowana wzorem:
Teraz rozpatrzmy jaka jest funkcja T, która jest rozwiązaniem równania, będącego iloczynem funkcji x i T, która jest równa dla naszego przypadku liczbie jeden:
Rozwiązaniem równania , która jest niejednorodnym równaniem, którego rozwiązaniem szczególnym jest rozwiązanie , ale też korzystając z faktu, że jest rozwiązaniem równania jednorodnego , w takim rozwiązaniem ogólnym równania wspomnianego na samym początku tego zdania jest funkcja w postaci:
Różniczkowanie funkcji uogólnionych Pochodną dystrybucji nazywamy taką nową dystrybucję, która spełnia tożsamość:
Aby udowodnić tożsamość należy przestawić na w sposób całki Riemmanna, i wiedząc, że dystrybucja T jest równa zero w nieskończonościach, zatem całkowanie dokonajmy poprzez części:
Pochodna uogólniona trzech zmiennych i wykorzystanie w tym celu definicji Laplasjanu Weźmy teraz funkcję T, która jest zależna od promienia ρ, którego to definicję T i ρ definiujemy wzorami:
Mając definicję Laplasjanu, czyli definicję operatora Δ , to działaniem tegoż operatora na funkcję T jest określone przez:
Widzimy, że Laplasjan funkcji T zdefiniowaną w punkcie jest równy zero dla ρ nierównej zero, zatem sprawdźmy jaki jest wynik działania operatora Δ, gdy ρ jest równy zero. W tym celu policzmy
Całkowanie po całej objętości w przestrzeni trójwymiarowej zapisaną w punkcie możemy zapisać jako całkowanie po kuli o promieniu R bez kuli zawartej wewnątrz tej kuli o promieniu ε, co jej promień dąży do zera, czyli w ten sposób wektor normalny dla kuli większej jest zwrócony na zewnątrz kuli, a wektor normalny dla kuli o promieniu ε jest zwrócony do środka tejże omawianej kuli, zatem ostatni wzór zapisujemy:
Funkcję podcałkową występująca w wyrażeniu , korzystając z definicji o pochodnej iloczynu dwóch funkcji, możemy przestawić:
Ostatni człon w równaniu jest równy zero na podstawie tożsamości udowodnionej w punkcie , wtedy całka , przy wykorzystaniu twierdzenia , przestawiamy:
Przy całkowaniu pierwszej całki, przy definicji dS=r2dΩ i r=ε, to pierwsza całka w wyrażeniu jest równa zero, w takim przypadku został nam do rozpatrzenia człon drugi:
W wyrażeniu przyjęliśmy, że wektor ma kierunek do środka kuli o promieniu ε i dlatego po prawej stronie w drugiej równości występuje znak minus. Wtedy po pewnych rozważaniach równanie przyjmuje postać:
Równanie , na podstawie późniejszych obliczeń i definicji wycinka powierzchni kuli, której powierzchnia jest iloczynem funkcji r2 i kata bryłowego dΩ, przestawia się:
Wedle rozważań przeprowadzonych powyżej dla dowolnych funkcji φ możemy napisać tożsamość wynikającą z przeprowadzonych obliczeń w punkcie :
Sploty funkcji uogólnionych Jak wiadomo dystrybucji nie należy mnożyć przez siebie, ale można określić działanie o charakterze splotu. Zatem splotem dwóch funkcji uogólnionych nazywamy funkcję oznaczoną za pomocą oznaczenia *, i zdefiniowaną równoważnymi wzorami:
Sprawdźmy, czy splot zdefiniowany wzorem lub wzorem są działaniami przemiennymi. W tym celu dokonajmy podstawienia określonego wzorem t=x-y, aby tą przemienność udowodnić:
Inną definicją splotu nazywamy technikę dystrybucyjną napisaną wedle sposobu poniżej. Widzimy, że jest to całka dwóch zmiennych x i y, która określa działanie dystrybucji przy dowolnej funkcję próbnej φ(x) zależnej tylko od jednego parametru.
Jeśli w równaniu dokonamy podstawienia określonego wzorem t=x-y, to tą wspomnianą równość można przepisać po tym podstawieniu wedle sposobu:
Widząc wzór możemy napisać definicję splotu dwóch dystrybucji, czyli splotu dwóch funkcji uogólnionych wedle schematu:
Iloczyn funkcyjny delty Diraca z pewną ściśle określoną funkcją