Analizujemy sceny z książek, filmów i gier z użyciem pojęć etycznych Na lekcjach etyki często korzystamy z historii: z książek, filmów, seriali, komiksów, a nawet gier komputerowych. Bohaterowie tych opowieści przeżywają różne konflikty, podejmują decyzje, popełniają błędy. To dobre „laboratorium” do ćwiczenia myślenia etycznego.

Po co analizować sceny z historii Analizując sceny: uczymy się rozpoznawać problemy moralne ćwiczymy język etyczny (pojęcia: dobro, zło, krzywda, odpowiedzialność, sprawiedliwość, godność, obowiązek) możemy bezpiecznie „przetestować” różne decyzje, bez krzywdzenia prawdziwych ludzi zastanawiamy się, jak my zachowalibyśmy się na miejscu bohaterów

Nie chodzi o to, żeby „oceniać” książkę czy grę, ale by lepiej rozumieć ludzkie zachowania.

Krok 1. Najpierw fakty – co się wydarzyło Na początku ustalamy, co naprawdę się stało. Zbieramy wypowiedzi o faktach.

Pytamy: kto jest bohaterem tej sceny? co dokładnie zrobił lub powiedział? gdzie i kiedy to się dzieje? jakie są widoczne skutki tej sytuacji?

Przykład: bohater zabiera koleżance przedmiot z plecaka bez pytania udaje, że to żart koleżanka jest wyraźnie zawstydzona przy całej klasie

Na tym etapie nie oceniamy, tylko opisujemy.

Krok 2. Gdzie tu jest problem moralny Potem szukamy, czy w tej scenie pojawia się problem moralny, czyli sytuacja związana z dobrem i złem w postępowaniu wobec ludzi.

Możemy zapytać: czy ktoś został skrzywdzony, upokorzony, oszukany? czy ktoś nadużył zaufania lub swojej przewagi? czy czyjeś prawa albo godność zostały naruszone?

W przykładzie powyżej: ktoś naruszył cudzą własność i prywatność ośmieszył koleżankę przy innych wykorzystał sytuację dla „zabawy”

Krok 3. Jakie wartości i zasady są w grze Następnie staramy się nazwać wartości i zasady, które pojawiają się w tej scenie.

Możemy pytać: o jakie wartości chodzi? (np. szacunek, prawda, lojalność, bezpieczeństwo, przyjaźń, sprawiedliwość) jakie zasady zostały zachowane lub złamane? (np. nie krzywdzić, nie kłamać, szanować cudzą własność)

Przykład: wartość: szacunek dla drugiego człowieka i jego godności wartość: bezpieczeństwo emocjonalne w klasie zasada: nie wolno bawić się cudzym kosztem zasada: nie naruszać cudzej własności bez zgody

Krok 4. Intencje, motywy i skutki Ważne jest także pytanie o to, po co bohater zrobił to, co zrobił, i do czego to doprowadziło.

Pytamy: jaka była intencja (świadomy cel): co chciał osiągnąć? jakie mogły być motywy (głębsze powody): chęć popisu, zemsty, zazdrość, potrzeba akceptacji? jakie są skutki dla: osoby, która działała osoby, wobec której działała innych (klasa, drużyna, rodzina)

Czasem ktoś tłumaczy się żartem, ale motywem jest chęć upokorzenia kogoś słabszego. To ważne dla oceny moralnej.

Krok 5. Próba oceny i różne punkty widzenia Dopiero kiedy: znamy fakty wiemy, na czym polega problem znamy wartości i zasady rozumiemy intencje, motywy i skutki

możemy spróbować ocenić sytuację.

Pytamy: czy to zachowanie było moralnie dobre, złe, a może „w połowie”? dlaczego? jaką zasadę uznalibyśmy tu za najważniejszą? jak inaczej można było się zachować, żeby nie krzywdzić innych?

Warto też: spojrzeć na scenę z perspektywy różnych bohaterów zauważyć, że uczniowie w klasie mogą oceniać to samo zdarzenie trochę inaczej spróbować zrozumieć, skąd biorą się różnice w ocenach (inne wartości, różne doświadczenia)

Co dalej – od historii do własnego życia Ostatnim krokiem może być pytanie: czy w mojej klasie, w internecie lub w domu zdarzały się podobne sytuacje? jak ja zachowałbym się w takiej scenie? czy chcę coś zmienić w swoim zachowaniu po tej analizie?

W ten sposób analiza scen z książek, filmów i gier pomaga nie tylko lepiej rozumieć fikcyjnych bohaterów, ale także myśleć o własnych decyzjach i odpowiedzialności.