Losy odznaczenia w okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego Wprowadzenie Po III rozbiorze Polski w 1795 roku nadawanie polskich orderów zostało przerwane, jednak tradycja Orderu Orła Białego przetrwała jako symbol suwerenności państwowej. Wraz z powstaniem Księstwa Warszawskiego w 1807 roku oraz późniejszym utworzeniem Królestwa Polskiego (kongresowego) w 1815 roku, odznaczenie to zostało przywrócone do oficjalnego systemu państwowego, przechodząc istotne ewolucje prawne i wizerunkowe pod wpływem zmieniających się realiów politycznych.
Reaktywacja w Księstwie Warszawskim (1807–1815) Na mocy Artykułu 85 Konstytucji Księstwa Warszawskiego z dnia 22 lipca 1807 roku utrzymano wszystkie dawne ordery polskie. Wielkim Mistrzem odznaczenia został król saski i książę warszawski Fryderyk August I.
Aspekt prawny: Order powrócił do roli najwyższego wyróżnienia państwowego, przyznawanego za wybitne zasługi cywilne i wojenne. Zmiany w insygniach: Wygląd krzyża i gwiazdy nawiązywał bezpośrednio do wzorców z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zmieniono jedynie monogram królewski na rewersie krzyża na „FA” (Fridericus Augustus). Kryteria nadawania: Odznaczenie otrzymywali czołowi politycy oraz dowódcy wojskowi epoki napoleońskiej, m.in. książę Józef Poniatowski.
Okres Królestwa Polskiego (1815–1831) Po Kongresie Wiedeńskim i utworzeniu Królestwa Polskiego połączonego unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, Order Orła Białego został zachowany jako najwyższe odznaczenie Królestwa. Gwarantował to Artykuł 160 Konstytucji Królestwa Polskiego z 27 listopada 1815 roku.
Wielcy Mistrzowie: Funkcję tę sprawowali kolejni królowie Polski i carowie Rosji: Aleksander I oraz Mikołaj I. Status prawny: Order pozostawał formalnie odznaczeniem polskim, oddzielnym od rosyjskiego systemu nagród. Nadawano go urzędnikom Królestwa oraz wybitnym przedstawicielom arystokracji. Ewolucja wizerunkowa: W tym okresie zaczęły pojawiać się tendencje do łączenia symboliki polskiej z rosyjską, jednak aż do 1831 roku krzyż orderowy zachował swoją klasyczną formę (czerwony krzyż maltański z białym orłem).
Inkorporacja do systemu rosyjskiego (1831) Upadek powstania listopadowego w 1831 roku przyniósł kres autonomii Królestwa Polskiego i radykalną zmianę statusu odznaczenia. Ukazem carskim z dnia 29 listopada 1831 roku car Mikołaj I włączył Order Orła Białego (wraz z Orderem Św. Stanisława) do hierarchii odznaczeń Cesarstwa Rosyjskiego.
Zmiana charakteru: Odznaczenie przestało być polskim honorem narodowym, stając się jednym z wielu orderów imperialnych, zajmującym czwarte miejsce w hierarchii (po orderach św. Andrzeja, św. Katarzyny i św. Aleksandra Newskiego). Transformacja insygniów: Dokonano drastycznej zmiany wyglądu odznaczenia. Biały orzeł polski został nałożony na czarnego, dwugłowego orła rosyjskiego pod carskimi koronami. Błękitna wstęga została zastąpiona wstęgą o ciemniejszym odcieniu (tzw. błękit morski). Symbolika polityczna: Inkorporacja orderu miała wymiar propagandowy – służyła demonstracji pełnego podporządkowania ziem polskich Rosji.
Znaczenie dla ciągłości państwa Losy Orderu Orła Białego w latach 1807–1831 pokazują jego fundamentalną rolę jako symbolu ciągłości bytu państwowego Rzeczypospolitej. Przetrwanie orderu w strukturach Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (przed powstaniem) pozwalało podtrzymywać tradycję narodową. Choć po 1831 roku został on na niemal 90 lat zawłaszczony przez zaborcę i przekształcony w rosyjskie odznaczenie imperialne, w świadomości narodowej pozostał symbolem niepodległości, co umożliwiło jego pełną restytucję po odzyskaniu suwerenności w 1918 roku.