Ustawa o orderach i odznaczeniach z 16 października 1992 roku Wprowadzenie Uchwalenie ustawy o orderach i odznaczeniach w dniu 16 października 1992 roku stanowiło kluczowy etap w procesie transformacji ustrojowej Rzeczypospolitej Polskiej. Nowy akt prawny zastąpił regulacje z okresu PRL, przywracając historyczną hierarchię odznaczeń państwowych. Najistotniejszym elementem tej ustawy była pełna restytucja Orderu Orła Białego jako najwyższego i najstarszego odznaczenia państwowego, co ostatecznie potwierdziło ciągłość prawną między II a III Rzecząpospolitą.
Restytucja Orderu Orła Białego i hierarchia odznaczeń Ustawa z 1992 roku przywróciła Order Orła Białego na pierwsze miejsce w systemie nagród państwowych. Został on zdefiniowany jako odznaczenie jednoklasowe, nadawane za „znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla chwały i pożytku Rzeczypospolitej Polskiej”. Poprzez ten zapis ustawodawca nawiązał do tradycji II Rzeczypospolitej oraz aktu z 4 lutego 1921 roku, odrzucając jednocześnie system orderowy obowiązujący w latach 1944–1989, w którym Order Orła Białego nie był nadawany w kraju (mimo formalnego braku jego zniesienia).
Rola Prezydenta RP i Kapituły Orderu Zgodnie z ustawą, najwyższym szafarzem (osobą nadającą) odznaczenia jest Prezydent RP. Akt nadania ma charakter prerogatywy, co oznacza, że nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Ustawa określa, że:
Prezydent RP z tytułu wyboru na ten urząd staje się Kawalerem Orderu Orła Białego, jego Wielkim Mistrzem i przewodniczy jego Kapitule. Powołana została Kapituła Orderu Orła Białego, składająca się z Wielkiego Mistrza oraz pięciu członków powoływanych przez Prezydenta na pięcioletnią kadencję. Zadaniem Kapituły jest strzeżenie godności orderu oraz opiniowanie wniosków o jego nadanie lub pozbawienie.
Zmiany w wyglądzie i symbolice insygniów Ustawa z 1992 roku oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia doprecyzowały wygląd insygniów, przywracając im klasyczny, przedwojenny wizerunek.
Krzyż Orderowy: Ma formę krzyża maltańskiego emaliowanego na czerwono z białym obramowaniem. W centrum umieszczono postać Orła Białego w koronie (według wzoru godła państwowego). Rewers i dewiza: Na rewersie znajduje się monogram RP oraz historyczna dewiza: „Za Ojczyznę i Naród”. Wstęga: Utrzymano błękitny kolor wstęgi o szerokości 100 mm, noszonej przez lewe ramię do prawego boku. Gwiazda Orderowa: Ośmiopromienna, srebrna gwiazda z medalionem zawierającym monogram RP i dewizę orderu.
Kryteria nadawania i tryb postępowania Order może być nadawany obywatelom polskim oraz cudzoziemcom. Postępowanie o nadanie orderu wszczyna się z własnej inicjatywy Prezydenta RP lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów. Ustawa przewiduje również możliwość pośmiertnego nadania odznaczenia. Ważnym aspektem prawnym jest art. 36 ustawy, który pozwala na pozbawienie orderu w razie popełnienia czynu, wskutek którego osoba odznaczona stała się niegodna orderu (np. w wyniku prawomocnego wyroku sądu za przestępstwo umyślne).