Struktura i hierarchia: od KC do POP Organizacja wewnętrzna Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) opierała się na statucie, który definiował partię jako strukturę zbudowaną według zasady centralizmu demokratycznego. Model ten zakładał ścisłą hierarchiczność, gdzie decyzje organów wyższych były bezwzględnie wiążące dla ogniw niższych. Partia była zorganizowana zgodnie z podziałem administracyjnym państwa oraz strukturą produkcji narodowej (tzw. zasada terytorialno-produkcyjna).
Naczelne organy partii Najwyższą władzą PZPR był Zjazd, zwoływany co kilka lat (zazwyczaj co pięć). Zjazd wybierał Komitet Centralny (KC), który kierował pracami partii w okresach między zjazdami. Wewnątrz KC funkcjonowały dwa kluczowe organy decyzyjne: Biuro Polityczne, odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków politycznych państwa, oraz Sekretariat, sprawujący nadzór nad bieżącą działalnością aparatu partyjnego. Na czele partii stał I sekretarz KC PZPR, który de facto pełnił funkcję najważniejszej osoby w państwie. Centralny aparat partyjny był podzielony na wyspecjalizowane wydziały (np. Wydział Organizacyjny, Wydział Propagandy, Wydział Rolny), które nadzorowały odpowiadające im resorty w administracji rządowej.
Instancje terenowe i rola Egzekutywy Struktura partii na poziomie lokalnym odpowiadała podziałowi terytorialnemu Polski. Funkcjonowały Komitety Wojewódzkie (KW) oraz podległe im komitety niższego szczebla: powiatowe (do 1975 r.), miejskie, dzielnicowe i gminne. Pracami każdego komitetu kierowało plenum, jednak realna władza wykonawcza spoczywała w rękach Egzekutywy. Było to wąskie grono wysokich funkcjonariuszy partyjnych, które podejmowało kluczowe decyzje na danym terenie i nadzorowało lokalną administrację publiczną oraz milicję. I sekretarze komitetów wojewódzkich posiadali szerokie uprawnienia w zakresie obsadzania stanowisk w regionie, działając w ramach systemu nomenklatury partyjnej.
Podstawowe Organizacje Partyjne (POP) Najniższym ogniwem w hierarchii PZPR były Podstawowe Organizacje Partyjne (POP). Tworzono je w miejscach pracy, nauki lub zamieszkania – w fabrykach, urzędach, szkołach, na uczelniach oraz w PGR-ach i wsiach, o ile pracowało tam przynajmniej trzech członków partii. Na czele POP stał I sekretarz, wybierany przez zebranie ogólne członków danej komórki. Zadaniem POP było bezpośrednie oddziaływanie na społeczeństwo, realizowanie wytycznych komitetów wyższego szczebla oraz sprawowanie kontroli nad dyrekcjami zakładów pracy. Poprzez sieć tysięcy POP partia posiadała stały wgląd w funkcjonowanie niemal każdej instytucji i przedsiębiorstwa w kraju.