Zjednoczenie ruchu robotniczego (1948) Po sfałszowanych wyborach do Sejmu Ustawodawczego w 1947 roku, Polska Partia Robotnicza (PPR) przystąpiła do ostatecznego etapu przejmowania pełnej kontroli nad ruchem robotniczym w Polsce. Głównym celem było połączenie z Polską Partią Socjalistyczną (PPS) na warunkach dyktowanych przez PPR, co miało doprowadzić do likwidacji dwupartyjności i stworzenia jednolitego ośrodka władzy.
Weryfikacja kadr i eliminacja frakcji niezależnych Warunkiem zjednoczenia było usunięcie z obu partii działaczy sprzeciwiających się ścisłej współpracy ze Związkiem Radzieckim oraz koncepcji państwa totalitarnego. Wewnątrz PPS przeprowadzono masową weryfikację członków, w wyniku której z partii usunięto kilkadziesiąt tysięcy osób określanych jako zwolennicy „prawicowego oportunizmu”. Z kierownictwa PPS wyeliminowano polityków dążących do zachowania niezależności partii (m.in. Zygmunta Żuławskiego). Jednocześnie wewnątrz PPR doszło do kryzysu personalnego – w sierpniu i wrześniu 1948 roku, podczas plenum KC PPR, odsunięto od władzy sekretarza generalnego Władysława Gomułkę. Postawiono mu zarzut odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego, co otworzyło drogę do pełnej stalinizacji partii pod przywództwem Bolesława Bieruta.
Kongres Zjednoczeniowy i powstanie PZPR W dniach 15–21 grudnia 1948 roku w auli Politechniki Warszawskiej odbył się Kongres Zjednoczeniowy. Na mocy podjętych uchwał PPR i PPS przestały istnieć, tworząc nową strukturę – Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR). Statut nowej partii oparto na zasadzie centralizmu demokratycznego, który zakładał ścisłe podporządkowanie organów niższych instancjom wyższym oraz bezwzględne wykonywanie uchwał partii. Jako podstawę ideologiczną przyjęto marksizm-leninizm. Przewodniczącym Komitetu Centralnego został Bolesław Bierut, a kluczowe stanowiska w Biurze Politycznym objęli działacze wywodzący się z dawnej PPR, co oznaczało faktyczne wchłonięcie struktur socjalistycznych przez komunistów.
Skutki ustrojowe i polityczne Powstanie PZPR sformalizowało istnienie systemu monopartyjnego w Polsce. Partia stała się nadrzędnym organem wobec instytucji państwowych, przejmując kontrolę nad administracją, wojskiem, gospodarką oraz organizacjami społecznymi. Wyeliminowanie niezależnych nurtów socjalistycznych oznaczało koniec pluralizmu wewnątrz ruchu robotniczego i pełne dostosowanie polskiego systemu politycznego do modelu radzieckiego. Proces ten umożliwił wprowadzenie konstytucji w 1952 roku, która prawnie usankcjonowała przewodnią rolę partii w państwie.