świeży

świeży ()

, , ,

przymiotnik jakościowy (1.1) o produktach, potrawach: taki, który nie utracił walorów smakowych, nie uległ zepsuciuHasło świeży w: Wielki słownik języka polskiego, red. Edward Polański, s. 816, Kraków, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2012, ISBN 978-83-7653-046-8. (1.2) o owocach, warzywach, mięsie, rybach: surowy, nieprzetworzony, niekonserwowany (1.3) o powietrzu, zapachu, smaku itp.: rześki, ożywczy, przyjemnie chłodny, orzeźwiający (1.4) o kolorach: jasny, żywy, intensywny (1.5) wyglądający młodo i zdrowo, wypoczęty (1.6) świadczący o czyjejś młodości, zdrowiu lub dobrym samopoczuciu (1.7) niedawno powstały, pochodzący z ostatniej chwili (1.8) wnoszący coś nowego (1.9) sporządzony na nowo, ponownie zdatny do użytku (1.10) taki, który nie był jeszcze używany (1.11) taki, który trwa od niedawna, nie uległ jeszcze zapomnieniu (1.12) będący kimś od niedawna

(1.1-12)

(1.1) To oburzające, żeby w piekarni nie było świeżego chleba! (1.2) Zrobimy sok pomarańczowy ze świeżych pomarańczy. (1.3) Otwórz okno i wpuść trochę świeżego powietrza. (1.4) Kupiłem fotel w kolorze świeżej zieleni. (1.5) Wróciła z urlopu świeża i wypoczęta. (1.6) Wykonywanie ćwiczeń pozwala cieszyć się sprawnym ciałem, świeżym umysłem i spokojnym sercem. (1.7) Obejrzałem w telewizji najświeższe wiadomości. (1.8) Nowy dyrektor rzucił całkiem świeże spojrzenie na ten problem. (1.9) Wróćmy do domu i zmieńmy ubrania na świeże. (1.10) Operator założył świeże wiertło i kontynuował pracę. (1.11) To zbyt świeża strata, aby o niej zapomnieć. (1.12) Nasz nowy akustyk jest świeżym absolwentem Politechniki Wrocławskiej.

(1.1) świeży chleb / ser / twaróg / … • świeża bułka / śmietana / … • świeże drożdże / produkty / pieczywo / … (1.2) świeże mięso / owoce / ryby • świeże banany / jabłka / pomarańcze / … • świeży drób / kurczak / schab / udziec / … • świeża baranina / dziczyzna / wieprzowina / wołowina / … (1.3) świeże powietrze • świeży powiew wiatru • świeży smak / zapach (1.4) świeża czerwień / zieleń / żółć / … • świeży błękit / brąz / fiolet / oranż … (1.6) świeża cera • świeży umysł (1.7) świeża gazeta • świeże informacje / wiadomości / … • świeży śnieg (1.8) świeży pomysł / pogląd / … • świeże spojrzenie (1.9) świeża bielizna / odzież / pościel / … • świeże ubranie • świeży mundur / strój / … (1.11) świeża rana / strata / żałoba / … • świeży ból (1.12) świeży absolwent / nauczyciel / pracownik / student / uczeń / … • świeża absolwentka / nauczycielka / pracownica / studentka / uczennica / …

(1.1) jeszcze ciepły, prosto z garnka, prosto z patelni, prosto z pieca, zdatny do spożycia; (1.2) (1.3) chłodny, odświeżający, orzeźwiający, ożywczy, pobudzający, rześki, rzeźwy, stymulacyjny; (1.4) czysty, intensywny, jaskrawy, jasny, klarowny, oczywisty, ostry, rażący, soczysty, wyrazisty, wyraźny, zdecydowany, żywy; rzucający się w oczy (1.5) niezmęczony, odświeżony, wypoczęty, wyspany, zregenerowany, zrelaksowany; jak nowo narodzony, w pełni sił (1.6) nieociężały, odprężony, raźny, rześki, rzeźwy, szparki, wypoczęty, wyspany, zrelaksowany, żwawy; kwitnący zdrowiem, pełen energii, pełen ikry, pełen inicjatywy, pełen krzepy, pełen temperamentu, pełen werwy, pełen wigoru, pełen zapału, pełen życia, tryskający zdrowiem (1.7) aktualny, bieżący, dzisiejszy, najnowszy, najświeższy, niedawny, obecny, ostatni, świeżutki, teraźniejszy (1.8) awangardowy, bezprecedensowy, decydujący, doniosły, dziejowy, epokowy, fundamentalny, historyczny, innowacyjny, nadzwyczajny, niekonwencjonalny, nieschematyczny, niestereotypowy, nieszablonowy, niesztampowy, nietradycyjny, niezwykły, nowatorski, odkrywczy, oryginalny, pionierski, prekursorski, przebojowy, przełomowy, przewrotowy, radykalny, rewolucyjny, śmiały, ważny, węzłowy, wybitny, wyjątkowy, zasadniczy, znaczący, znamienny

(1.1) nieświeży, zepsuty (1.2) nieświeży, przejrzały (1.3) cuchnący, duszący, duszny, mdły, nieświeży, smrodliwy, stęchły, śmierdzący, zatęchły; drażniący nozdrza (1.4) blady, łagodny, słaby, subtelny, delikatny, stonowany (1.5) nieświeży, padnięty, przemęczony, sfatygowany, skonany, spracowany, wyczerpany, wypluty, wypompowany, zdrożony, zmachany, zmęczony, zmordowany, zmożony, znużony

świeżak , świeżość , świeżenie , odświeżenie , odświeżanie , poodświeżanie , wyświeżenie świeżyć , odświeżyć , odświeżać , poodświeżać , wyświeżyć świeżusieńki, świeżuteńki, świeżutki świeżo, świeżusieńko, świeżuteńko, świeżutko

W użyciu od XV w., , • • . Od (< su̯oi̯g-i̯o- < ) → taki, który od niedawna istnieje; czysty, nie zanieczyszczony, nie zepsuty, niezużyty; będący w stanie naturalnym, surowym, nie poddany obróbce. Zestawiane z → świeży, → świeży i dalej ze → giętki, giętka gałąź; sveigja → zginać, kręcić, przypuszczalnie od , będącego rozszerzeniem pierwiastka su̯ei̯- → zginać, kręcić. Pierwotnym znaczeniem było zatem „mogący się giąć, giętki, jeszcze nie wyschnięty, nie zasuszony”. Źródłosłów dla , odświeżyć.

angielski: (1.1) fresh arabski: (1.1-?) طازج، غض، فطير، طري، منعش، رشراش، ريان arumuński: (1.1) proaspitTomasz Klimkowski, Dziedzictwo greckie w języku rumuńskim i arumuńskim, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia”, XIX, Poznań 2012, Wydawnictwo Instytutu Historii UAM, s. 20. baskijski: (1.1) fresko białoruski: (1.1) свежы bułgarski: (1.1) пресен chorwacki: (1.1) svjež czeski: (1.1) čerstvý dolnołużycki: (1.1) fryšny duński: (1.1) frisk esperanto: (1.1) freŝa estoński: (1.1) värske górnołużycki: (1.1) čerstwy hawajski: (1.1) hou hebrajski: (1.2) חי (chaj) hiszpański: (1.1) fresco kataloński: (1.1) fresc litewski: (1.1) šviežias łaciński: (1.1) recens łotewski: (1.1) svaigs meglenorumuński: (1.1) proaspit niderlandzki: (1.1) vers; (1.3) fris niemiecki: (1.1) frisch norweski (bokmål): (1.1) frisk nowogrecki: (1.1) φρέσκος, νωπός rosyjski: (1.1) свежий rumuński: (1.1) proaspăt sanskryt: (1.1) नव, अवात szwedzki: (1.1) färsk ukraiński: (1.1) свіжий węgierski: (1.1) friss wilamowski: (1.1) fryś, fryšš