Umiejętne i rozumne postępowanie dyrektora sprawiło jednak, że Tom zmienił się, a cała zaistniała sytuacja była pierwszym impulsem do przyszłej metamorfozy chłopca.

Część druga powieści opisuje funkcjonowanie Toma Browna po zmianie swojego zachowania i kształtowania na nowo jego charakteru. Bohater zaczął przykładać wagę do takich cech jak odwaga i obowiązkowość. Powierzona mu opieka nad nowo przybyłym kolegą George’em Arthurem wywołała w nim chęć dawania dobrego przykładu i roztaczania opieki nad słabszymi. Nowicjusz okazał się być bardzo religijnym chłopcem, czym wywołał pozytywne zaskoczenie u samego Toma – także religijnego, który jednak krył się ze swoją wiarą przed innymi kolegami, aby uniknąć ich drwin. Gdy młody Arthur poprosił Toma, by ten pomógł mu nawiązać znajomość z jednym z jego rówieśników – Martinem, tytułowy bohater powieści zrobił wszystko, by chłopcy się poznali i zaprzyjaźnili. Młodzieńców połączyła miłość do ptaków, wspólnie wędrowali po okolicy, wyszukując jaj i hodując je w swoich pokojach. Po pewnym czasie Arthur osiągnął znacznie lepsze wyniki w nauce od swojego opiekuna, przez co szybciej opuścił mury szkoły. Podczas pożegnania poprosił Toma, by ten zrezygnował ze ściągania podczas lekcji, gdyż nie to jest celem jego pobytu w Rugby.