Kluge (2017) początki nasilonej ekspansji malajskiego w regionie – i rozwoju jego miejscowej odmiany – przypadły na końcowe dekady XIX w., co odróżnia malajski papuaski od innych wschodnioindonezyjskich odmian malajskiego, zakorzenionych już w okresie przedeuropejskim.
Dużymi skupiskami jego użytkowników są miasta Jayapura, Sarmi, Merauke, Timika, Fakfak, Sorong i Serui. O ile wykazuje zróżnicowanie regionalne (istnieją dialekty: północnej Papui, Ptasiej Głowy, Serui i południowego wybrzeża), to wszystkie jego odmiany są wzajemnie zrozumiałe. Według A. Kluge (2017) tworzą one wewnętrznie spójny byt językowy, z minimalnymi różnicami w zakresie fonologii i leksyki. Istnieje także Papuan Colloquial Indonesian (PCI), czyli rejestr pośredni między malajskim papuaskim a standardowym indonezyjskim. Rejestr ten jest bliższy standardowi niż miejski dialekt Dżakarty, posługują się nim m.in. mieszkańcy Jayapury. Wypowiedzi niektórych osób, zwłaszcza tych o wyższym wykształceniu, nierzadko zawierają wtrącenia z języka indonezyjskiego. Wprowadzanie elementów języka indonezyjskiego jest częste w domenach komunikacji wyższej – takich jak administracja, polityka, religia czy edukacja – oraz w kontaktach z osobami o wyższym statusie lub spoza lokalnej społeczności. M.