Innym głównym tematem powieści jest konfrontacja naturalnej dobroci człowieka z nienawiścią państwa do swoich wrogów. Grossman opisuje, w jaki sposób radziecki zwiadowca Klimow i niemiecki żołnierz, orientując się, że schronili się przed ostrzałem w tym samym leju po pocisku, nie zabili się nawzajem, lub też to, jak Niemcy, którzy podczas zwycięskiej ofensywy uważali Rosjan za „podludzi”, znalazłszy się w ruinach zniszczonego Stalingradu, głodni i zmarznięci, zaczynają widzieć w tak samo głodujących i marznących mieszkańcach miasta ludzi takich samych jak oni.

Historia publikacji thumb|Jedna z kopii książki przedrukowanej w samizdacie 19 grudnia 1960 w redakcji miesięcznika „Nowyj mir” odbyła się dyskusja nad powieścią, na której została ona uznana za „antyradziecką”..

14 lutego 1961 rękopis, maszynopis oraz ich kalkowe kopie zostały skonfiskowane przez KGB w wyniku włamania i przeszukania mieszkania pisarza. Według wielu źródeł miało to miejsce po tym, jak redaktor naczelny magazynu „”, Wadim Kożewnikow, któremu Grossman przyniósł rękopis powieści do recenzji, przekazał ją Komitetowi Centralnemu KPZR (według innych źródeł, KGB).