W drugim – jakie warunki powinien spełniać rzeczywisty proces prawodawczy, aby podejmowane w jego toku decyzje były racjonalne.
Prawodawca racjonalny a prawodawca faktyczny
Pojęcia prawodawcy racjonalnego nie należy utożsamiać z pojęciem prawodawcy faktycznego.
Prawodawca faktyczny oznacza podmiot albo zespół podmiotów rzeczywiście uczestniczących w przygotowywaniu i podejmowaniu decyzji prawodawczych. Ich wiedza może być niepełna, preferencje niespójne, a podejmowane decyzje mogą wynikać z kompromisów, błędów, presji politycznych albo ograniczeń organizacyjnych.
Prawodawca racjonalny jest natomiast konstrukcją modelową. Przypisywane mu właściwości są założeniami służącymi określonym celom badawczym albo praktycznym. Z faktu, że interpretator posługuje się modelem prawodawcy racjonalnego, nie wynika zatem twierdzenie empiryczne, iż rzeczywiści uczestnicy procesu legislacyjnego faktycznie posiadali wszystkie przypisywane modelowi właściwości.
Sławomira Wronkowska odróżniała również prawodawcę w znaczeniu dogmatycznoprawnym – organ, któremu system przypisuje kompetencję do stanowienia prawa – od prawodawcy faktycznego i od modelowego prawodawcy racjonalnego.
Podstawowe założenie racjonalności