W modelu racjonalnego działania decyzja podmiotu zależy od dwóch podstawowych determinant, tj. jego: wiedzy o sytuacji i następstwach dostępnych działań; preferencji dotyczących możliwych rezultatów.
Racjonalny podmiot wybiera takie działanie, które na gruncie jego wiedzy ma prowadzić do rezultatu najwyżej przez niego preferowanego.
W klasycznym modelu przyjmuje się ponadto założenia formalne dotyczące wiedzy i preferencji. W szczególności zakłada się, że: wiedza prawodawcy jest niesprzeczna; obejmuje logiczne konsekwencje przyjmowanych przez niego twierdzeń; jego preferencje są asymetryczne; jego preferencje są przechodnie.
Są to założenia modelowe. Nie stanowią twierdzenia, że każdy rzeczywisty parlament, minister lub inny prawodawca faktyczny zawsze spełnia te warunki.
Wiedza prawodawcy racjonalnego
W rozwiniętym modelu wiedza prawodawcy obejmuje kilka rodzajów wiadomości potrzebnych do racjonalnego stanowienia i interpretowania prawa.
Wiedza faktyczna
Prawodawcy racjonalnemu przypisuje się wiedzę pozwalającą: rozpoznać wyjściowy stan rzeczy w dziedzinie podlegającej regulacji; wskazać możliwe środki oddziaływania; przewidywać następstwa projektowanych rozwiązań; oceniać skuteczność i ekonomiczność dostępnych środków prawnych.