W tym ujęciu racjonalny prawodawca stanowi wzorzec dla prawodawcy faktycznego. Model służy ocenie tego, czy rzeczywisty proces prawodawczy został zorganizowany w sposób umożliwiający: zgromadzenie odpowiedniej wiedzy; określenie celów regulacji; rozpoznanie alternatywnych środków działania; przewidywanie skutków regulacji; wybór środków skutecznych i ekonomicznych; odpowiednie zredagowanie tekstu prawnego; kontrolę zgodności projektowanej regulacji z systemem prawa.
W tym nurcie rozwijano również teorię racjonalnego tworzenia prawa, której jednym z głównych przedstawicieli był Jerzy Wróblewski.
Model może więc pełnić funkcję nie tylko opisową lub interpretacyjną, lecz także normatywno-projektującą: wskazywać warunki organizacji procesu legislacyjnego, które zwiększają prawdopodobieństwo podjęcia racjonalnej decyzji prawodawczej.
Racjonalność językowa, faktyczna i aksjologiczna
W rozwiniętych wersjach koncepcji wyróżnia się różne aspekty racjonalności prawodawcy.
Racjonalność językowa wiąże się z poprawnym i konsekwentnym posługiwaniem się językiem oraz znajomością reguł redagowania i interpretowania tekstów prawnych.
Racjonalność w zakresie wiedzy faktycznej dotyczy prawidłowego rozpoznania rzeczywistości społecznej oraz przewidywania skutków przyjmowanych rozwiązań.