za podstawowy dokument ustanawiający monaster, a Wioletta Zielecka-Mikołajczyk wymienia Bilinę Wielką jako jedną z prawosławnych fundacji szlacheckich powstałych właśnie w 1669 r.
Rok 1442, występujący w późniejszej tradycji klasztornej, jest natomiast źródłowo potwierdzony jako data najstarszej znanej wzmianki o wsi, a nie o monasterze.
Fundacja prawosławnego monasteru Najstarszym wiarygodnie poświadczonym dokumentem dotyczącym powstania monasteru jest testament Katarzyny Skarżewskiej (w źródłach również Skaryszewskiej) z rodu Żeliborskich, sporządzony w 1669 r.. Jej pierwszym mężem był Bazyli Ustrzycki, stolnik przemyski, drugim zaś Mikołaj Skarżewski. Fundatorka przeznaczyła na rzecz nowej wspólnoty część swoich dóbr w Bilinie Wielkiej. Testament wpisano później, w 1689 r., do przemyskich akt grodzkich.
Fundacja powstała w środowisku prawosławnym. Zielecka-Mikołajczyk zalicza monaster w Bilinie Wielkiej wraz z monasterami w Topolnicy, ufundowanym w 1616 r., oraz Hruszowie, ufundowanym w 1621 r., do monasterów tworzonych w XVII w. przez prawosławną szlachtę eparchii przemyskiej. Według badaczki rodziny stojące za tymi fundacjami należały do aktywnych przeciwników wprowadzania unii w eparchii przemyskiej.