Powstanie monasteru należy tym samym rozpatrywać w kontekście trwającego niemal przez cały XVII w. konfliktu pomiędzy prawosławną a unicką hierarchią o cerkwie, majątki i organizację kościelną eparchii przemyskiej.
Według późniejszej tradycji religijnej bezpośrednim impulsem do fundacji miało być pojawienie się lub odnalezienie przy miejscowym źródle obrazu Matki Bożej. Stecyk określa ten przekaz jako późniejszą legendę. Wspólnota otrzymała wezwanie Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy.
Związki z monasterem ławrowskim Już przed ostatecznym uporządkowaniem fundacji w 1686 r. Bilina pozostawała w kręgu zainteresowania monasteru św. Onufrego w Ławrowie.
Szczególnie ważną postacią był Innocenty Hoszowski, jeden z prawosławnych ihumenów Ławrowa. Jacek Krochmal określa go jako „prawosławnego bazylianina” blisko związanego z prawosławnym biskupem przemyskim Antonim Winnickim i wspierającego go w sporach z unitami. W dokumencie z 1 kwietnia 1664 r. Hoszowski występuje jako presbyter ritus Graeci.