Tillich zakłada, że byt jest statyczną samotożsamością, obejmując także niebyt, a zatem własną negację. U podstaw bytu leżeć zatem ma zasada samoafirmacji wbrew niebytowi. To co istnieje, rzeczywistość może stawiać opór niebytowi, przezwyciężać nicość na drodze samorozwoju. Człowiek to byt biologiczny, jednak ponad determinizm wyróżnia go intencjonalność, umiejętność oceniania różnych treści, także religijnych, przyjęcia lub odrzucenia określonych wartości, a nadto umiejętność tworzenia. Człowiek posiada wolność wewnętrzną, możliwość wyboru, nie jest bezradny wobec losu. Może podejmować decyzje odnośnie drobnych kroków, jak i kierunku całego życia. Potwierdza siebie na przekór nicości. Czyni to na kilku polach jednocześnie: w moralności, duchowości i ontyczności. Świadomość nieistnienia rodzi lęk (egzystencjalną świadomość niebytu, lub jak chciała Anna Morawska w 1965 „trwogę egzystencjalną”), a lęk przed śmiercią jest doświadczeniem ontycznej skończoności.