Przewozy o charakterze użyteczności publicznej są świadczone na podstawie umów zawieranych przez jednostki samorządu terytorialnego z podmiotami, które będą świadczyły tego rodzaju usługi. Umowa taka zawiera nie tylko zakres świadczonych usług, ale także sposób rozliczeń pomiędzy stronami umowy, polegający zazwyczaj na przyznaniu rekompensaty podmiotowi świadczącemu usługi (operatorowi publicznego transportu zbiorowego) ze względu na zmniejszone korzyści polegające na obsługiwaniu potencjalnie nierentownych połączeń.
Do 2023 r. władze samorządowe mogły wybrać przewoźnika w ramach obowiązku świadczenia usługi publicznej w drodze przetargu publicznego lub mogły udzielić zamówienia bezpośrednio na podstawie ofert różnych przewoźników w ramach konsultacji rynkowych. Umowy takie mogły funkcjonować maksymalnie do 2033 r. Począwszy od 2024 r. umowy o świadczenie usług publicznych w transporcie kolejowym muszą być zawierane na podstawie przetargu publicznego, z wyjątkiem możliwości realizacji przewozów przez operatora należącego do jednostki samorządowej realizującego przewozy na obszarze powiatu lub mniejszym albo przez operatora będącego właścicielem infrastruktury kolejowej.