Jednocześnie słaby opór stawiany przez nieliczne polskie jednostki wojskowe i ochotnicze sprawił, że sowiecki żołnierz szybko poczuł się zdobywcą i „gospodarzem” podbitych ziem. W konsekwencji w szeregach Armii Czerwonej ujawniła się tendencja do grabieży i maruderstwa. Zjawisko to odnotowywano również wśród kadry oficerskiej, w tym oficerów politycznych.
Jako przyczyny brutalnego lub wręcz zbrodniczego stosunku czerwonoarmistów do polskich jeńców i cywilów wskazywane są ponadto oddziaływanie sowieckiej propagandy – przez lata przedstawiającej Polaków i państwo polskie jako „burżuazyjno-kapitalistycznych wyzyskiwaczy i krwiopijców”, oraz chęć zemsty za klęskę w 1920 roku.
Zbrodnie na jeńcach wojennych thumb|Żołnierze Wojska Polskiego wzięci do niewoli przez Armię Czerwoną we wrześniu 1939
Po 17 września 1939 roku do sowieckiej niewoli trafiło prawdopodobnie około 240 tys. żołnierzy Wojska Polskiego, w tym około 10 tys. oficerów. Z tej liczby co najmniej 125 tys. zostało na mocy zarządzenia z 19 września 1939 roku przekazanych przez Armię Czerwoną wojskom NKWD, a następnie umieszczonych w nadzorowanych przez tę instytucję obozach jenieckich.