Gloger uznał utwór za schematyczny, nawiązujący do konwencji literatury popularnej i , prawdopodobnie inspirowany twórczością Jules’a Verne’a, którego nazwisko pojawia się nawet w utworze. Gloger uznaję Lalkę za utwór dojrzalszy.
Zarówno w Sławie, jak i w Lalce pojawiają się podobne motywy: konflikt wybitnej jednostki (naukowca) ze społeczeństwem, motywu „cudownego wynalazku”, zagrożenia wynikające z rosnącej potęgi technologii. Motyw fantastycznonaukowy cudownego wynalazku, czyli odmiany fantastyki naukowej skupionej na przełomowym odkryciu technicznym, Prus wykorzystał także w Przemianach. Sam Prus pisał:
Według Smuszkiewicza, szczególnie interesujący jest sposób naukowego uzasadniania fantastycznego wynalazku. Prus unika szczegółowych wyjaśnień technicznych, lecz jednocześnie nadaje teorii „hydrometalu” pozory naukowej wiarygodności poprzez odwołania do chemii, eksperymentów laboratoryjnych i języka nauki. Takie połączenie fantastyki z pozorem naukowej ścisłości uznane zostaje za jedną z konstytutywnych cech science fiction. Smuszkiewicz zwraca uwagę na zastosowaną przez Prusa konstrukcję ramową. Właściwa historia Juljana Z.