Gwary mazowieckie: gwary Mazowsza bliższego – zespół pierwotnych gwar mazowieckich używanych w południowej i zachodniej części Mazowsza. Ze względu na większe wpływy cywilizacyjne, silną urbanizację, industrializację i bliskość Warszawy, mowa tego obszaru ma mniej cech archaicznych. gwary Mazowsza dalszego – zespół pierwotnych gwar mazowieckich używanych w północnej i wschodniej części Mazowsza. Ze względu na większą izolację i mniejsze wpływy cywilizacyjne, zachowały one szereg cech archaicznych. gwary księżackie – używane przed grupę etnograficzną Księżaków zamieszkującą historyczne księstwo łowickie. Ludność ta wywodzi się w dużej mierze z osadników sprowadzanych w średniowieczu z różnych regionów Polski; ze względu na pograniczny charakter, były w przeszłości zaliczane również do dialektu małopolskiego. gwara kurpiowska – archaiczna gwara używana przez grupę etnograficzną Kurpiów Zielonych zamieszkującą obszar Puszczy Zielonej. Powstała w wyniku XVI-XVIII wiecznej, mazowieckiej kolonizacji tych ziem, które przedtem pozostawały w dużej mierze niezamieszkane.