Status reguły lex specialis derogat legi generali jako reguły prowadzącej rzeczywiście do utraty obowiązywania normy generalnej jest bardziej sporny; może być ona ujmowana jedynie jako reguła pierwszeństwa zastosowania normy szczególnej.
Nie wszystkie koncepcje teorii prawa uznają rozstrzyganie kolizji norm za derogację. W części ujęć odróżnia się eliminację normy z systemu od czasowego lub zakresowego wyłączenia jej zastosowania.
Derogacja formalna i materialna
Rozróżnienie derogacji formalnej i materialnej nie jest w literaturze używane jednolicie.
Derogacją formalną określa się najczęściej uchylenie dokonane w odpowiedniej prawnej formie przez kompetentny podmiot.
Pojęcie derogacji materialnej służy natomiast w różnych koncepcjach do opisywania przypadków, w których skutek w postaci utraty obowiązywania normy następuje bez wyraźnego aktu uchylenia. Może być ono wiązane m.in. z rozstrzyganiem konfliktów norm, zmianą warunków ustrojowych albo innymi zdarzeniami wpływającymi na skład systemu prawnego.
Ze względu na tę wieloznaczność określenie konkretnego mechanizmu utraty obowiązywania jest precyzyjniejsze niż samo posłużenie się nazwą „derogacja materialna”.
Derogacja a obowiązywanie normy