Wymaga to od jednostek posiadania spójnej i przechodniej hierarchii preferencji, co gwarantuje logiczną stałość wyborów: jeśli opcja a jest lepsza od b, a b od c, to a musi być lepsza od c. Racjonalność w tym ujęciu oznacza przede wszystkim spójność między preferencjami a podejmowanym działaniem, co pozwala teorii wyjaśniać nie tylko zachowania egoistyczne, ale również altruistyczne czy bohaterskie, o ile służą one celom danej jednostki.
Główna problematyka i dylematy Centralnym zagadnieniem teorii racjonalnego wyboru jest analiza relacji między preferencjami wielu aktorów, które mogą pozostawać w sprzeczności lub w zgodności. Zbieżność preferencji występuje stosunkowo rzadko, ponieważ racjonalność z perspektywy jednostkowej nie musi prowadzić do racjonalnych rezultatów na poziomie zbiorowym. Wiele sytuacji opisywanych w ramach tej teorii dotyczy takich działań jednostek, które – choć racjonalne z punktu widzenia ich własnego interesu – mogą prowadzić do pogorszenia ogólnej sytuacji społecznej lub generować konflikt. Sytuacje te określane są mianem dylematów strategicznych, są to m.in.: Dylemat więźnia (z ang. the prisoners dilemma) – problem zaufania Gra w cykora (z ang. chicken game) – problem współzawodnictwa Gra w jelenia (z ang.