Powodowało to systematyczny wzrost jego znaczenia w systemie sprawowania władzy.
Członków izby rekrutowano spośród byłych wyższych urzędników: konsulów, pretorów, edylów i kwestorów. Listę () układali początkowo pełniący urząd konsulowie (), a od czasu uchwalenia Lex Ovinia (pomiędzy 318–312 p.n.e.) cenzor. Polegało to na ustaleniu aktualnego składu izby, poprzez wykreślenie senatorów skazanych wyrokiem sądu lub niemoralnie prowadzących się i dopisanie do pełnego składu byłych urzędników kurulnych, albo inne osoby spełniające wymagania cenzusowe (na przykład byłych żołnierzy, którzy wsławili się na polu bitwy). W I wieku liczbę senatorów powiększono dwukrotnie. Początkowo za dyktatury Sulli do 600 (Appian Wojny domowe I.100), a za czasów osobistych rządów Juliusza Cezara do 900 (Kasjusz Dion Historia rzymska XLIII.47).
W tym czasie senat zyskał szereg uprawnień z zakresu polityki międzynarodowej i spraw wojskowych, a do jego kompetencji należało: przyjmowanie obcych poselstw, desygnowanie własnych poselstw zagranicznych (), powoływanie dyktatora oraz ustanawianie i pozbawianie przywództwa armii.
Wypowiadanie wojny pozostało prerogatywą zgromadzeń ludowych, ale opinia senatu była wiążąca.