głoski tylnojęzykowe (k, g, ch) ulegają wymianie do stwardniałych głosek szumiących (cz, ż, sz) w związku z pierwszą palatalizacjąGłoski k, g przed e oraz i (pochodzącym z historycznego y) stają się fonetycznie miękkie (w związku z czwartą palatalizacją), np.:
ta długa – ten długi
ten mak – tego maku – tym makiem – te maki.Połączenia sk, zg przechodzą w szcz, żdż, np.:
pluskać – ja pluszczę
mózg – móżdżek.Głoski k, g w deklinacji z reguły przechodzą w c, dz (w związku z drugą palatalizacją; sk, zg przechodzą dziś w analogiczne sc, zdz, choć dawniej spotykano też szcz), np.:
ten długi – ci dłudzy
ta foka – tej foce
ta miazga – tej miazdze
ta Polska – tej Polsce (ale w Panu Tadeuszu – Polszcze)., np.: smok – smoczek dług – oddłużyć mucha – musze
głoski miękkie zwykle nie ulegają wymianom, np.: ten głupi – ci głupi ten tani – ci tani ten cudzy – ci cudzy
stwardniałe c, dz powstałe w wyniku trzeciej palatalizacji ulegają niekiedy wymianie do cz, ż, np.: ojciec – ojcze ksiądz – księża.