Intensywny rozwój gospodarczy i demograficzny Bydgoszczy w drugiej połowie XIX w. spowodował napływ inteligencji zawodowej narodowości niemieckiej. Wielu przedstawicieli tego środowiska brało udział w popularyzacji osiągnięć naukowych w miejscowych organizacjach i stowarzyszeniach. W 1857 r. powstało Towarzystwo Techniczne (niem. Technischer Verein), w 1865 r. Towarzystwo Przyrodnicze (niem. Naturwissenschaftlicher Verein), które skupiało przede wszystkim nauczycieli szkół średnich i lekarzy. Kilka lat później powstało Towarzystwo Sztuki (niem. Künstverein), którego głównym celem była popularyzacja osiągnięć naukowych w dziedzinie historii sztuki oraz organizacja wystaw plastycznych. Najbardziej aktywną instytucją było Towarzystwo Historyczne Obwodu Nadnoteckiego (niem. Historischer Verein für Netzedistrikt), które powstało w 1880 r., a należeli do niego także miejscowi Polacy. Jego członkowie prowadzili badania naukowe nad historią Bydgoszczy i regionu, w tym także badania archeologiczne. W 1902 r. nastąpiło zjednoczenie bydgoskich towarzystw w Niemieckie Towarzystwo Sztuki i Nauki (niem. Deutsche Gesellschaft für Kunst und Wissenschaft), które powołało kilka wydziałów, rozwijających ożywioną działalność wydawniczą, naukową i popularyzatorską.