Treść Utwór rozpoczyna motto z pieśni Horacego. Poeta w imieniu wileńskiej społeczności studenckiej oddaje cześć powracającemu nauczycielowi, wychwala jego wiedzę i umiejętności, dając mu przewodnie miejsce „w polskim dziejopisów kole”. Wspomina o popularności, jaką cieszyły się niegdyś wykłady uczonego i oczekuje ich kontynuacji. Nauka historii w wykonaniu Lelewela to nie tylko sucha wiedza, to sztuka, która potrafi „naprawiać serca” i „objaśniać rozumy”. Rozumiejąc mechanizmy historii, można nie tylko objaśniać przeszłość, ale też pojąć teraźniejszość i wnioskować o przyszłości. Historyk służy Prawdzie i posiada umiejętność jej dociekania wśród wielu stronniczych relacji, a sama historia w tym ujęciu staje się nauką uniwersalną. Charakterystykę Lelewela dopełnia Mickiewicz przypominając o jego lokalnych korzeniach: wszak świadomość człowieka kształtuje także miejsce, w którym się urodził i tradycja, w której wyrósł.