Przybył zwraca uwagę na znaczącą rolę eschatologii w myśli teologicznej prawosławnej Rusi. Podkreśla, że narastanie nastrojów apokaliptycznych było zauważalne jeszcze przed reformą liturgiczną Nikona. W tej sytuacji jej wdrażanie zostało odczytane jako znak bliskości spodziewanego końca świata. Interpretowanie wszystkich zachodzących wydarzeń w kontekście nadchodzącego końca było typowe dla siedemnastowiecznych ideologów starej wiary.
Staroobrzędowcy w latach 1656–1667 thumb|Fieodosija Morozowa wywożona do więzienia na obrazie Wasilija Surikowa thumb|Czarny sobór – mnisi Monasteru Sołowieckiego odrzucają reformę Nikona. Obraz Siergieja Miłoradowicza
Przeciwko reformie liturgicznej wystąpiło nie tylko wiejskie duchowieństwo i wierni, ale i część bojarów. Opór wobec reform był widoczny przede wszystkim na wsi rosyjskiej, mieszkańcy miast na ogół akceptowali zmiany. Staroobrzędowców poparła również część bojarów i szlachty rosyjskiej. Najsłynniejszą wyznawczynią „starej wiary” i protektorką przeciwników reform wywodzącą się z tej sfery była Fieodosija Morozowa. Ze staroobrzędowcami sympatyzowała caryca Maria Miłosławska i jej otoczenie. W Moskwie liderem duchowieństwa przeciwnego reformom stał się protopop soboru Zwiastowania na Kremlu, Awwakum Pietrow.