Najczęściej spotykanym typem kawalerii w powstaniu 1863 roku, przed reformą, była kawaleria typu zwiadowczo-osłonowego. Każda partia powstańcza posiadała mały oddział jazdy, pełniący funkcje zwiadowcze i ubezpieczenia. W niektórych jednak wypadkach oddział taki prowadził działania zaczepno-odporne.
Organizacja oddziałów kawalerii tworzona była w oparciu o regulaminy Ludwika Mierosławskiego i Józefa Wysockiego. Nawiązywały one do tradycji narodowych z silnymi wpływami francuskimi. Przewidywały one w szwadronie 175 oficerów i żołnierzy, czyli w 5-szwadronowym pułku 875 szabel. Instrukcje z czerwca 1863 roku dostosowywały organizację do działań partyzanckich i przewidywały szwadron do 152 ludzi. W praktyce szwadron liczył około stu konnych. Gen. Hauke-Bosak powołał do życia szwadron lekki w sile 5 oficerów i 82 żołnierzy. Można przyjąć, że siła dywizyjnej kawalerii wynosiła około 696 szabel.
thumb|Patrol powstańczy – obraz Maksymiliana Gierymskiego, ok. 1873 roku Kawaleria powstańcza była lepiej uzbrojona niż piechota. Uzbrojenie kawalerii w pierwszych miesiącach powstania było jednak tak różnorodne, że w czerwcu 1863 roku wydano instrukcję określające uzbrojenie szwadronu.