Przedmowa doktora S. ustanawia konflikt pomiędzy pacjentem a psychoanalitykiem, jednak wiarygodność samego lekarza również jest kwestionowana przez jego decyzję o opublikowaniu prywatnych zapisków dla zemsty. Czytelnik nie otrzymuje zatem zewnętrznego punktu widzenia pozwalającego jednoznacznie oddzielić prawdę od zmyślenia.
Technika introspekcyjna oraz forma zbliżona do monologu wewnętrznego odróżniały powieść od wcześniejszych utworów Sveva, utrzymanych w większym stopniu w tradycji naturalistycznej. Narracja koncentruje się na procesach myślowych bohatera, jego skojarzeniach, wspomnieniach, samooszukiwaniu i niezdolności do podjęcia konsekwentnego działania.
Problematyka Jednym z głównych motywów powieści jest przeciwstawienie zdrowia i choroby. Zeno uważa się za osobę chorą, choć nie potrafi określić źródła swoich dolegliwości. Jednocześnie postacie, które postrzega jako zdrowe i przystosowane do życia, okazują się podatne na kryzysy, choroby i autodestrukcyjne zachowania.
Psychoanaliza stanowi zarówno element fabuły, jak i narzędzie organizujące strukturę utworu. Svevo wykorzystywał wybrane pojęcia wywodzące się z prac Sigmunda Freuda, lecz przedstawiał terapię z dystansem i ironią.