Państwa bez tej instytucji są prawie wyłącznie państwami niedemokratycznymi (wyjątkami są np. Wielka Brytania i Holandia). W części tych krajów wprowadza się próbnie różne formy kontroli konstytucyjności. Niekiedy wprowadzenie takiej instytucji jest jednym z warunków członkostwa w organizacjach międzynarodowych (np. był to wymóg stawiany wobec Chin w trakcie negocjacji członkostwa w Światowej Organizacji Handlu). Pod koniec XX wieku w Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii, krajach uznawanych często za pozbawione instytucji sądowej kontroli konstytucyjności prawa, wprowadzono możliwość sądowej kontroli prawa pod kątem zgodności z aktami gwarantującymi podstawowe prawa obywatelskie. Instytucja ta jest niekiedy określana jako słaba forma sądowej kontroli konstytucyjności bądź zapowiedź jej rozwoju.
W 1952 wraz z powstaniem Wspólnot Europejskich utworzono jako jeden z głównych ich organów Trybunał Sprawiedliwości, który stał się sądem konstytucyjnym dla krajów członkowskich. W kompetencji Trybunału leży abstrakcyjna kontrola zgodności praw krajów członkowskich z prawem unijnym.