thumb|250px|Tren en Salta, Archentina. thumb|250px|Locomotora electrica d'a serie 277 de Renfe, preservada por l'AZAFT. right|thumb|250px|Antigas locomotoras en Francia. right|thumb|250px|Os primers trens de vapor. right|thumb|250px|Una locomotora en Estaus Unius. right|thumb|250px|Un tren blindato d'a Wehrmacht en 1942 mientres a Segunda Guerra Mundial en a Unión Sovietica.

Un tren, tamién dito a sobén ferrocarril, ye un conchunto de vehiclos connectatos en serie que se mueven por una vía fixa ta transportar pasachers u mercaderías d'un puesto ta atro. Por un regular a vía ye formata por dos rails, encara que tamién puet estar un solo rail (monorail) u mesmo un sistema de levitación magnetica (maglev, por as suyas siglas en anglés), u un cable (teleferico).

A propulsión d'o tren puet venir d'una u cuantas locomotoras u de unidaz multiples autopropulsatas con motors individuals. A mayor parti d'os trens modernos son propulsatos por locomotoras con motor Diesel u por electricidat a traviés de linias electricas situatas sobre a vía u en rails adicionals. Sindembargo, historicament (dende principios d'o sieglo XIX dica metat d'o sieglo XX) as locomotoras de vapor dominaban o panorama ferroviario. Encara que menos emplegatas, tamién bi ha atras fuents de propulsión posibles (caballos, cordons, gravedat, pneumatica y turbinas de gas).

Historicament, o ferrocarril estió una ferramienta fundamental en os inicios d'a Revolución industrial, en permetir una millora cualitativa sustancial d'as comunicacions entre os lugars fabricants de productos manufacturatos, os lugars productors de materias primeras y os lugars de consumo. Asinas, en a segunda mitad d'o sieglo XIX u mesmo a prencipios d'o sieglo XX, una d'as trazas de calcular a industrialización d'un país yera calcular a longaria d'as suyas vías ferrias.

Tamién estió important o ferrocarril en o proceso d'a colonización d'Africa luego d'o Congreso de Berlín en 1885 que partió o continent entre as potencias europeas. Asinas, o Reino Uniu principió un ferrocarril que miraba que dende Echipto plegase dica Sudafrica, trescruzando Africa de norte enta sud; o prochecto colonialista de Francia preteneba colonizar dende Senegal dica Chibuti, d'este enta ueste. Encara que Francia no construyió finalment dengún ferrocarril, sí que en construyió o Reino Uniu, dende Echipto dica Sudán y dende Sudafrica dica Rodesia (hue Zimbabwe), encara que tamién fació un uso intensivo d'o transporte maritimo dende a India dica Malta y Chibraltar a traviés d'a mar Roya y d'o canal de Suez.

Antiparte, os trens estioron en a segunda mitad d'o sieglo XIX y en a primera mitad d'o sieglo XX ferramientas de muita importancia ta la planificación d'as operacions militars en as guerras, estando a Primera Guerra Mundial a primera guerra d'importancia a on se fació un emplego intensivo d'o medio de trasporte ferroviario ta tropas y equipo militar, encara que en a Guerra Austro-Prusiana o Exercito de Prusia ya desplegó as suyas tropas en Silesia contra l'Imperio Austrohongaro a traviés d'o denso rete ferroviario alemaán en ixe inte. Asinas, bellos países, como Rusia u mesmo Espanya, establioron ampladas de vía diferents d'o estándard europeu, ta fer mas difícil l'emplego d'o suyo sistema ferroviario en caso d'una invasión enemiga, como pasó en o Frent Oriental en a Segunda Guerra Mundial luego d'a Operación Barbarroya (a invasión d'a Unión Sovietica por a Wehrmacht d'o Tercer Reich), u en as batallas d'a Primera Gerra Mundial tamién en o Frent Oriental .

A presenza d'o ferrocarril en Aragón principió en a segunda mitad d'o sieglo XIX, en trobar-se o territorio aragonés en meyo d'o camín dende a capital d'Espanya y as dos rechions mas industrializatas d'o país, Catalunya y o País Basco. Sindembargo, o feito d'estar trescruzato por o ferrocarril o suyo territorio no fació pas que Aragón se industrializase.

Propulsión left|250px|thumb|V43, una locomotora eletrica ongara emplegata ta un servicio de pasachers. Os primers trens funcionaban con cordons tiratos por a mesma fuerza d'a gravedat u por caballos, pero ya en os primers anyos d'o sieglo XIX cuasi toz teneban propulsión por motor de vapor. Dende a decada de 1920, principioron a remplazar-se por as locomotoras diesel u por as electricas que amenistaban menor cantidat de cudiatos y limpieza que as antigas locomotoras de vapor. Allora tamién principioron a incorporar-sen os vehiclos autopropulsatos de multiples unidaz, sobretot en os servicios de pasachers. En a mayor parti d'os países totas as locomotoras en servicio dende os anyos 1970 son diesel, bi ha excepcions como a Republica Popular China a on que encara remanen bellas locomotoras de vapor, que chino chano se van sustituyendo. Tamién bi ha locomotoras de vapor historicas que continan funcionando en bels países en rotas turisticas y d'ocio.

A tracción electrica ofrexe un baixo coste por kilometro de operación d'o tren, encara que tien un gran coste inicial ya que bi ha que electrificar as linias. Como lo coste por kilometro d'os trens electricos ye mayor, no gosan emplegar-se tanto en grans distancias, de fueras d'o caso d'os trens d'alta velocidat.

Clases de trens Trens de pasachers right|thumb|250px|Interior d'un tren de pasachers de luenga distancia en Finlandia. Un tren de pasachers ye aquel que incluye vehiclos especialment habilitatos ta transportar personas que reciben o nombre de coches, encara que antiparte ixe tren encluya tamién vagons ta o transporte de mercaderías. Os trens de pasachers viachan entre dos garas, a on que os pasachers pueden baixar-ne y puyar-ie, y os suyos coches son mas ubiertos que os vagons de mercaderías, ta fer o viache os suyos pasachers con mas comodidat.

Muitos d'os mas prestichiosos trens de pasachers tienen nombre propio, y muitos d'ellos s'han feito famosos (por eixemplo l'Orient Express) y encluso tamién han gosato apareixer en a literatura y o cine.

Bels trens de pasachers, tanto de curta como de luenga distancia, pueden emplegar vagons de dos pisos ta acullir encara mas pasachers que un tren normal. O disenyo d'os trens de pasachers ha variato muito a lo largo d'a historia.

Trens de luenga distancia thumb|250px|right|O tren Shinkansen chaponés, un tren d'alta velocidat. Antiparte, os trens de luenga distancia son trens que viachan entre cuantas ciudaz y/u rechions en l'interior d'un país, encara que a vegatas tamién trescruzando cuantos países en as rotas internacionals; gosan fer o suyo recorrito sin fer muitas paratas intermedias, fendo asinas mas curto o viache.

Istos trens a sobén tienen un vagón restaurant a on os pasachers pueden minchar mientres a durada d'o viache. Os trens que viachan de nueiz tamién tienen vagons con leitos ta dormir.

Trens d'alta velocidat Ta mas información se veiga l'articlo principal sobre trens d'alta velocidat.

thumb|250px|Velaro ruso tren de pasachers d'alta velocidat (formato de multiples unidaz).

Una categoría de trens de pasachers de luenga distancia que ye creixendo a-saber-lo ye la d'os trens d'alta velocidat. Por un regular istos trens plegan a velocidaz mayors de 200 km/h. O tren Shinkansen chaponés inaugurato en 1964 estió lo primer tren de pasachers moderno d'alta velocidat que tenió exito.

O tren mas rápedo sobre rails ye o TGV (Train à Grande Vitesse, en francés Tren d'Alta Velocidat) que alcanzó una velocidat de dica 574.8 km/h en una prebatina feita en 2007. Manimenos, o tren comercial mas rapedo ye o Intercity Pequín–Tianjin con una velocidat de 350 km/h, plegando lo TGV dica os 300–320 km/h en viaches comercials, igual que fa o InterCity Express alemán.

Por un regular os trens d'alta velocidat son muit competitivos con atros medios de transporte en destins con distancias de menos de 3 u 4 horas (eixemplo Tokyo – Osaka en Chapón, 500 km, 2h 30 min u París- León del Roine en Francia, 500 km, 2 h) en zonas con alta densidat de población, pero a sobén o transporte aerio tiene ventalla en viaches mas luengos.Central Japan Railway, Central Japan Railway Data Book 2006, pag.16.

Os trens muit rapedos son a vegatas pendulars, como lo APT, o Pendolino, u o Talgo. Os trens pendulars fan que os coches s'enclinen una mica en as curvas, reducindo as fuerzas g y permitindo asinas prener as curvas con mayor velocidat a la vegata que os pasachers tienen una mayor comodidat.

Trens de meya distancia Os trens de meya distancia, tamién conoixitos como rechionals, gosan connectar ciudaz grans con villas y lugars que se troban a distancias meyas, fendo en o suyo recorrito paratas intermedias. En cuentas de unir nomás grans nuclios de población como feban os de luenga distancia, istos trens rechionals permiten atender a requesta d'as arias rurals.

Trens de redolada thumb|250px|Un tren de redolada (serie 440 de Renfe) en Valencia. Ta mas información se veiga l'articlo principal sobre trens de redolada. Os trens de redolada u trens urbans son trens de curta distancia que permiten unir as grans ciudaz con os suyos barrios y ciudaz dormitorio, u con a suya redolada en cheneral. A suya velocidat ye entre os 50 y os 200 km/h y tienen horarios fixos y regulars.

Tren de marchandisas Ta mas información se veiga l'articlo principal sobre trens de marchandisas. 250px|left|thumb|Un tren de marchandisas britanico. left|250px|thumb|Tren de marchandisas en Estaus Unius. 250px|left|thumb|mercaderías en Barracas, amán de Teruel.

Un tren de marchandisas ye un tren que s'emplega nomás ta o transporte de mercaderías u materials d'un puesto ta atro y que nunca no s'emplega ta transportar pasachers. Gran parti d'o transporte mundial de mercaderías se fa por tren y en países como os Estaus Unius o rete de ferrocarril s'emplega mas ta o transporte de mercaderías que de pasachers, que gosan emplegar l'avión u o transporte por carretera.

Con una buena organización, o transporte de mercaderías ferroviarias puet estar muit economico y muito mas eficient dende o punto de gollada enerchetico que o transporte de mercaderías por carretera. Sobretot ye economico transportar as mercaderías en tren cuan a suya grandaria y a distancia que cal recorrer son grans; si a carga u a distancia ye chicota bi ha mayors perdidas economicas.

A mayor desventalla d'o transporte ferroviario de mercaderías ye a suya manca de flexibilidat, en depender d'una vía fixa. Por ista razón o ferrocarril ha ito perdendo muita d'a suya capacidat de transporte en favor d'a carretera. Muitos gubiernos son mirando de empentar o transporte en tren de marchandisas, debito a los suyos beneficios.

Bi ha muitos tipos diferents de trens de mercaderías, que s'emplegan ta portiar diferents tipos de mercaderías, con diferents tipos de vagons. Un d'os tipos mas comuns son os vagons contenedor, ya que con una grua ye fácil puyar-ne y baixar-ne d'o tren y dimpués cargar-ne en cambions u barcos, en o clamato transporte intermodal.

Iste tipo de tren ha substituyiu cuasi de raso en l'actualidat a los antigos vagons de carga en los que a mercadería heba d'estar cargata a mán, como en o transporte maritimo an desapareixito os estivadors portuarios que en feban o mesmo treballo.